Korte Geschiedenis van de Italiaanse Handgemaakte Pijp

De Italiaanse handgemaakte pijp is de tak van het maken van pijpen uit briar (fundawortel) die laat op gang kwam, maar snel haar eigen identiteit vestigde. Tot het midden van de twintigste eeuw lag het centrum van dit vak in Frankrijk, dat het grootste deel van de vandaag gebruikte vormenschat voortbracht, en in Engeland, waar huizen als Dunhill, Charatan en Comoy's gevestigd waren. Italië betrad dit toneel niet door fabrieken op te richten, maar doordat werkbanken met een handvol mensen het werk van begin tot eind met de hand afwerkten; daarom wordt de bijdrage van het land eerder als een verhaal van ateliers dan als een industrieel verhaal beschouwd.

Het Begin in Cantù

De eerste schakel in de keten is Castello. Het atelier dat Carlo Scotti in 1947 opende in het bij Como gelegen plaatsje Cantù, ontstond in een omgeving die bekendstond om meubel- en houtbewerking. De productie verloopt vandaag nog op dezelfde schaal: elke pijp wordt afgewerkt door de handen van niet meer dan een handvol meesters.

Twee keuzes onderscheidden het merk van de gangbare producten van die tijd. Ten eerste het materiaal van het mondstuk: in plaats van hard rubber (eboniet), dat na jaren oxideert en van kleur en smaak verandert, werd acryl gebruikt. Het materiaal voelt harder aan de tanden, maar het oppervlak blijft bestendig. Ten tweede de oppervlakteafwerking: kop en steel werden niet gezandstraald, maar met de hand uitgesneden tot een diepe textuur. Dit rustieke oppervlak gold later als het handelsmerk van het merk, onder de naam Sea Rock. De vormen bleven de eerste jaren dicht bij het Engelse repertoire en vonden hun eigen verhoudingen pas in de daaropvolgende decennia. Voor details over de discussie rond het mondstukmateriaal, zie het artikel mondstukmaterialen.

Naar verluidt vond het merk zijn eerste kopers aan de overkant van de Atlantische Oceaan in de jaren 1950; de vraag overtrof al snel wat het atelier kon produceren. Tegen de jaren 1970 was Castello in het buitenland niet langer alleen een merknaam, maar een gezocht signatuur geworden.

Van Meester tot Meester: De Lijn van Cucciago

Wat de Italiaanse atelierpijp van een merk tot een school maakte, is de meester-leerlingketen die zich rond Cantù vormde. Twee namen die bij Castello werden opgeleid, Giuseppe Ascorti en Luigi Radice, die sinds 1960 pijpen maakte, verlieten het atelier in 1968 en richtten in het naburige dorp Cucciago hun eigen werkbanken op. De derde partner, Gianni Davoli, nam de distributie voor zijn rekening. Het samenwerkingsverband kreeg de naam Caminetto; de drie oprichters werden in Italië "I tre Camini", oftewel "de drie haarden" genoemd. Het snoraccent dat op het mondstuk werd gegraveerd, gold als het herkenningsteken van het merk, en de pijpen werden zelfs "pipa del baffo" genoemd.

Uiteenvallen en Vermenigvuldiging

Het samenwerkingsverband werd eind 1979 ontbonden, en de drie oprichters gingen ieder hun eigen weg; de redenen die hiervoor rondgaan, zijn niet bevestigd. Radice ging in 1980 in Cucciago onder eigen naam produceren; het atelier wordt vandaag voortgezet door zijn zonen Gianluca en Marzio. Ook de familie Ascorti begon na een korte pauze de achternaam als stempel te gebruiken; het snoremblem op het mondstuk werd vervangen door de letter "A". Roberto Ascorti, de zoon van Giuseppe, leidt dit atelier, dat hij met de steun van zijn vader en familie oprichtte, nog altijd; de naam Caminetto werd in latere jaren ook door dezelfde familie nieuw leven ingeblazen.

In diezelfde jaren kwam er een naam bij van buiten de noordelijke lijn Cantù-Cucciago: het atelier dat Fritz Becker en zijn zoon Paolo Becker in Rome runden, bracht vanaf 1979 pijpen uit onder het stempel Becker. Zo was Italië begin jaren 1980 niet het land van één toonaangevend merk, maar van een cluster ateliers dat door afsplitsing was vermenigvuldigd.

Gemeenschappelijke Elementen van de Italiaanse Stijl

Wat later "Italiaanse stijl" werd genoemd, is geen bepaalde vormenlijst, maar een manier van werken. De gemeenschappelijke kenmerken kunnen als volgt worden samengevat:

• Ateliers op de schaal van een handvol personen, met overdracht van de productie binnen de familie

• Voorkeur voor niet-oxiderende acrylen mondstukken

• Met de hand uitgesneden, rustieke oppervlakken waarbij onregelmatigheid geen gebrek maar handtekening is

• Vormen die eigen verhoudingen zochten in plaats van Engelse mallen te kopiëren

De briartraditie die Frankrijk in Saint-Claude in gang zette, werd in Italië opnieuw opgebouwd, niet rond de fabriek maar rond de werkbank. Deze lijn, die in dertig jaar van één pionier naar een generatie ateliers overging, wordt vandaag nog altijd beschouwd als de basislijn van de Italiaanse pijpmakerij.