Jim Lilley: Kort Portret van een Peterson-verzamelaar

Jim Lilley is een gepensioneerd pijpenverzamelaar en amateuronderzoeker die in Dumfries, in het zuiden van Schotland, woont. Zijn naam wordt geassocieerd met een compact archief dat aan één enkel merk is gewijd, Peterson-pijpen, en met het geschreven werk achter dat archief. Volgens zijn eigen weergave heeft hij Keltische wortels; zijn familie is begin negentiende eeuw van Ierland naar Schotland verhuisd, en hij noemt die band een van de redenen waarom hij zich tot een Iers merk aangetrokken voelde.

Van verspreide interesse naar systematische verzameling

Lilleys verzamelaarschap begon niet met één enkel merk: jarenlang bezat hij een gemengde collectie die zowel veelvoorkomende serieproductiemerken als losse, ambachtelijk gemaakte pijpen omvatte. Het bewust versmallen van de reikwijdte is een beslissing die later kwam. De twee stukken die bij deze omslag doorslaggevend waren, noemt hij een gladde (zonder zandstraling) 314 System en een "Baskerville" uit de Sherlock Holmes-reeks.

De veelheid aan series die het merk heeft geproduceerd, maakt het moeilijk om een willekeurig groeiende stapel overzichtelijk te houden. Lilleys oplossing was om de verzameling in kleine subcollecties op te delen. Volgens zijn eigen verklaring valt het geheel van ongeveer 300-400 stuks grofweg in drie assen uiteen: onderscheiden op basis van stempel en periode (pijpen uit de patentperiode, pre-Republic-gestempelde exemplaren, in Londen geproduceerde Peterson's), stukken die tot een specifieke, met naam genoemde reeks behoren (Sherlock Holmes, Mark Twain, Darwin) en stukken die aan een bepaalde kalender of model zijn gebonden (jaarpijpen, jubileum- en herdenkingsmodellen, standaard System's "Star" en "Red").

Naast deze indeling geldt nog een tweede onderscheid: pijpen die geregeld worden gerookt en stukken die nooit zijn aangestoken en als museumstuk worden bewaard, worden niet door elkaar gehaald. Deze grens tussen gebruik en bewaring is een gewoonte die op elk gebied waar verzamelaarschap systematisch wordt beoefend, terug te vinden is.

Peterson Pipe Chronicles

Wat Lilley onderscheidt van een gewone verzamelaar, is dat hij de kennis die hij vergaarde op schrift heeft gesteld. Het ontbreken van een verzamelde en toegankelijke bron over de geschiedenis van het merk bracht hem ertoe eerst het dagboek "The Peterson Pipe Connoisseur & Collector" bij te houden (voor zover uit zijn afscheidsbericht valt op te maken, geopend rond 2010), en vervolgens de artikelenreeks "Peterson Pipe Chronicles" voor Pipedia te schrijven. Hij omschrijft dit werk niet als een afgerond boek maar als een voortdurend groeiend concept, en zegt dat hij het vooral als een gids beschouwt voor wie net kennismaakt met het merk.

Bezoek aan Sallynoggin

In zijn afscheidsbericht van oktober 2012 kondigde hij aan het dagboek, wegens zijn verslechterende gezondheid, tijdelijk stop te zetten, en gaf hij aan dat het archief als naslagbron online zou blijven staan. In datzelfde bericht vertelt hij dat hij zijn lang uitgestelde reis naar Ierland eindelijk had gemaakt en de fabriek van Peterson in Sallynoggin had bezocht. Volgens de gegevens werd hij bij dit bezoek verwelkomd door Tom Palmer, de eigenaar van het bedrijf, en kreeg hij vanwege zijn onderzoek naar de merkgeschiedenis een "Baskerville"-pijp met een zilveren spigot-verbinding waarop zijn naam was gegraveerd. Lilley schrijft dat hij in het atelier ook kennismaakte met David Blake, de zilversmid die al meer dan vijftig jaar bij Peterson werkte.

Vandaag geldt de Chronicles-reeks voor liefhebbers die zich met Peterson bezighouden als een vroege, verzamelde naslagtekst, samengesteld uit verspreide catalogi en stempelinformatie.