Keens Steakhouse: de aan het plafond hangende collectie kleipijpen

Keens Steakhouse is een restaurant in New York, geopend in 1885, dat beroemd is geworden om de tienduizenden kleipijpen die aan het plafond hangen. Het belang voor de pijpgeschiedenis komt niet van de keuken, maar van het feit dat het restaurant de gewoonte van klanten om hun eigen pijp bij het restaurant in bewaring te geven, tot in de twintigste eeuw heeft voortgezet. Vandaag zouden er meer dan vijftigduizend pijpen in het pand aanwezig zijn; dit wordt beschouwd als een van de grootste onder een dak verzamelde hoeveelheden kleipijpen.

Oprichting en de jaren aan Herald Square

Oprichter Albert Keen leidde, voordat hij het restaurant opende, de New Yorkse vestiging van de uit Londen afkomstige theater- en literatuurvereniging Lambs Club. In 1885 richtte hij onder zijn eigen naam een zelfstandig restaurant op. Het pand lag midden in Herald Square, destijds de theaterwijk van de stad, en werd een ontmoetingsplek voor acteurs, producenten, journalisten en uitgevers. Lange tijd was het restaurant alleen toegankelijk voor mannen. In 1905 werd deze regel voor de rechter gebracht: de van het toneel bekende Lillie Langtry werd de toegang geweigerd, spande een rechtszaak aan en won. Keens bevindt zich vandaag op het adres 72 West 36th Street en wordt beschouwd als de laatst overgebleven zaak uit de theaterbuurt rond Herald Square.

De traditie van de pijp in bewaring

De oorsprong van de gewoonte wordt teruggevoerd op de herbergcultuur van het zeventiende-eeuwse Engeland. In die tijd was de langstelige kleipijp geen voorwerp dat veilig kon worden meegenomen tijdens een reis; omdat de dunne steel bij de kleinste schok kon breken, liet een vaste klant zijn pijp liever achter op de plank van de herberg waar hij kwam. Keens maakte van deze gewoonte begin twintigste eeuw een geregelde dienst: er werkte een medewerker die de administratie bijhield, en assistenten die de pijpen van de plank naar de tafel brachten. Naar verluidt werden de pijpen uit Nederland geimporteerd en werden er om de paar jaar bestellingen van tienduizenden stuks geplaatst. De langstelige vorm die op de plank werd gezet, is precies het type dat bekendstaat als churchwarden.

Het aantal namen dat in het pijpenregister van het restaurant werd bijgeschreven, overschreed de negentigduizend. Onder deze namen zouden Theodore Roosevelt, Babe Ruth, Albert Einstein, J. P. Morgan, Douglas MacArthur en "Buffalo Bill" Cody voorkomen. Het bijhouden van zo'n register brengt Keens dichter bij een informele club dan bij een gewoon restaurant; vergelijkbare voorbeelden zijn te vinden in de geschiedenis van pijpenclubs. Hoe de pijpen van staatslieden tot een soort aandenken werden, wordt behandeld in het artikel pijpen geschonken aan Amerikaanse presidenten.

Verandering van eigenaar

Het restaurant werd in 1928 gekocht door Herman Zuch en bleef lange tijd in handen van dezelfde familie. Volgens de overlevering werd de zaak in 1977 door de zoon van Zuch gesloten; vier jaar later, in 1981, werd het na een grondige renovatie heropend door George Schwarz en kunstenares Kiki Kogelnik. In november 2024 kwam het restaurant in handen van het bedrijf van de Texaanse ondernemer Tilman Fertitta.

Bij al deze eigendomswisselingen bleef de pijpencollectie aan het plafond op haar plaats. Deze continuiteit maakt van de collectie meer dan alleen een inrichtingselement: zij verandert in een soort register, waarbij elke pijp op de planken een bewaargeving is die niemand meer zal komen ophalen. Keens geldt vandaag als het op een na oudste steakhouse van New York, en de pijpencollectie is een van de weinige materiele sporen die door een eeuw waarin de rookgewoonten van de stad veranderden, ongemoeid is gebleven.