Nimrod-aanstekers (Nimrod Lighters)

Nimrod-aanstekers zijn een familie van benzineaanstekers voor pijprokers, geïntroduceerd door een in Cincinnati gevestigd metaalbewerkingsbedrijf halverwege de twintigste eeuw. Door naam, vorm en werkingsprincipe onderscheiden ze zich van de gangbare zakaanstekers uit die tijd; ook vandaag geldt het merk als een van de bekende onderwerpen binnen het verzamelen van tabaksaccessoires.

Het producerende bedrijf

Achter de aansteker gaat een in Ohio gevestigd familiebedrijf schuil dat in 1908 werd opgericht als fabrikant van schroeven en draaionderdelen en dat in de loop der tijd bekendstond onder de namen Ward Manufacturing, Ward-Nimrod en Ashley F. Ward. Tabaksproducten waren nooit de hoofdactiviteit; de aansteker ontstond als zijtak van een werkplaats die machineonderdelen vervaardigde. Deze herkomst is rechtstreeks in het product terug te zien: de behuizing doet denken aan een moer die om een bout is aangebracht. Dezelfde naam werd later ook gebruikt voor de campertak van het bedrijf, dus "Nimrod" verwijst niet uitsluitend naar de aansteker.

Waar de merknaam precies vandaan komt, is niet zeker. Onder de circulerende verklaringen zijn de associatie van een wind-bestendige aansteker met de bijbelse jager Nimrod, en een verwijzing naar de vliegtuigonderdelen die het bedrijf tijdens de oorlogsjaren maakte; geen van beide berust op documentatie.

Ontwerp en modellen

De octrooiaanvraag voor de aansteker werd ingediend op 17 mei 1946 en het patent werd op 9 december 1947 geregistreerd op naam van Ashley F. Ward, Jr. Volgens de patenttekst bevindt zich midden in de behuizing, loodrecht op de lengteas, een schoorsteentje; de lont loopt vanuit het brandstofreservoir dit schoorsteentje in, en het schuifdeksel erop sluit de schoorsteen af en verhoogt tegelijk de schoorsteenhoogte wanneer het wordt geopend. Doordat het verdikte deel van het deksel net onder de opening van het reservoir blijft, wordt voorkomen dat de rand van de pijp rechtstreeks in contact komt met de vlam en verbrandt. De aansteker is ontworpen voor eenhandig gebruik: wanneer de twee helften van de behuizing van elkaar worden getrokken, draait het vuursteenwiel en ontsteekt de vlam; een stop voorkomt dat de helften volledig loskomen. Wanneer de behuizing open staat, kan het wiel ook met de hand worden gedraaid.

Naast dit eerste model, gericht op de pijp, werd het type Commander (ook Admiral genoemd) geproduceerd, waarvan de binnenbehuizing in de buitenmantel past. Omdat op de behuizing van dit tweede model hetzelfde octrooinummer staat, is niet na te gaan in welk jaar het ontwerp precies verscheen. In de jaren 1960 zou de verkoop naar verluidt een niveau van een miljoen stuks per jaar hebben bereikt.

Datering en latere sporen

Op Nimrod-behuizingen staat noch een serienummer noch een aanduiding van het productiejaar; ook wanneer de behuizing met geweld wordt geopend, is zo'n spoor niet in de binnenonderdelen te vinden. Daardoor is het vrijwel onmogelijk individuele exemplaren te dateren, en verzamelaars moeten het doen met de doos, de bijgeleverde documentatie en de patenttekst op de behuizing. Dat bij sommige tijdgenoten wél een jaarcode op de bodem van de behuizing werd geslagen, maakt dit gemis des te opvallender wanneer je vergelijkt. Een vergelijkbaar probleem doet zich voor bij pijpenstempels; zie voor meer informatie het artikel pijppatenten en registratiegegevens.

De invloed van het ontwerp bleef niet beperkt tot de oorspronkelijke fabrikant. Een in 1987 namens FGM Enterprises ingediende en in 1988 geregistreerde aanvraag documenteerde een vergelijkbare pijpaansteker, met verwijzing naar Wards patent uit 1947. Kopieën die het eerste model van de Nimrod nabootsten, werden in latere jaren ook door andere bedrijven geproduceerd; deze zijn te onderscheiden aan details zoals de vorm van een zeskantmoer, een behuizing die van buitenaf kan worden losgeschroefd, en een aan één uiteinde toegevoegd kompas. Voor de plaats van de aansteker binnen de pijpcultuur is ook het artikel pijpaccessoires aanvullend.