Pijpveilingen

Pijpveilingen zijn verkopen waarbij pijpen en rookbenodigdheden via een openbare veiling van eigenaar wisselen. Bij deze verkopen circuleren doorgaans niet losse stukken, maar uiteenvallende collecties en de inventarissen van sluitende musea. Omdat gesigneerde bewerkingen, gedocumenteerde stukken en niet-seriematige exemplaren vaak voor het eerst in zo'n catalogus zijn vastgelegd, is de veiling ook een van de primaire bronnen voor de geschiedenis van het pijpenverzamelen. Dat rookbenodigdheden als een eigen veilingcategorie worden beschouwd, dateert pas van eind jaren zeventig.

De selectielogica van het veilinghuis

Het veilinghuis neemt de goederen in consignatie van de eigenaar en verdient een commissie op de verkoopprijs. Daarom neemt het in zijn catalogus alleen goederen op waarvoor het levendige biedingsactiviteit verwacht; een stuk dat niet aan die verwachting voldoet, wordt geweigerd. De rookbenodigdheden die in veilinghuiscatalogi te zien zijn, vertegenwoordigen daarom niet het geheel van de circulerende waar, maar een smal topsegment ervan. Verzamelaarsbeurzen en online veilingsites passen zo'n selectie niet toe en laten een veel breder scala circuleren; de eerste van dergelijke sites is de site die Pierre Omidyar op 3 september 1995 in Californië oprichtte onder de naam AuctionWeb en die in september 1997 de naam eBay kreeg. Daartegenover leggen de geïllustreerde catalogi die voor grote veilinghuisverkopen worden gedrukt, de verkoopdatum, het lotnummer, de beschrijving en de vorige eigenaar schriftelijk vast. De herkomstketen die in de estate-pijpenmarkt vaak onvolledig blijft, blijft in deze catalogi blijvend bewaard.

Het begin in New York

Volgens de registratie werd de eerste veiling die uitsluitend aan pijpen was gewijd, gehouden op 4 april 1978 in New York, in de verkooptak PB Eighty-Four van Sotheby Parke Bernet, en werd deze in de pers van die tijd aangeduid als de eerste pijpenveiling van de stad. De geschiedenis van de instelling gaat verder terug: Parke-Bernet Galleries werd in 1937 opgericht, en Sotheby's kocht in 1964 de meerderheidsaandelen. De verkoop omvatte 291 loten, waaronder acht met scènes bewerkte briar-pijpen gesigneerd met de naam Garlow, en een perenhouten pijp die aan het Beierse koningshuis werd toegeschreven, met een handgeschreven eigendomsnotitie in de kop. De meeste bewerkingen worden gedateerd tussen 1949 en 1952; betrouwbare informatie over de graveur, buiten de achternaam in de catalogus, ontbreekt.

Dit verkoopkanaal bleek blijvend. Volgens de registratie verkocht Guernsey's in januari 1991 in New York een grote privécollectie; de Hesse Galleries in Otego verkochten op 8 oktober 1994 een pijpenverzameling van ongeveer zeshonderd stukken die sinds de jaren dertig was opgebouwd. Toen de nalatenschap van de op 9 maart 1996 op honderdjarige leeftijd overleden komiek George Burns datzelfde jaar bij Sotheby's Los Angeles werd verkocht, stond er ook een meerschuim-pijp op de lijst. James D. Julia in de staat Maine bracht op 13 februari 1999 een collectie rookbenodigdheden van meer dan vierhonderd loten onder de hamer.

Londen, Wenen, Parijs

Vanaf de jaren tachtig verschoof het zwaartepunt naar Europa. De South Kensington-vestiging van het in 1766 opgerichte Christie's, geopend in 1975 en gesloten in juli 2017, werd het belangrijkste adres voor rookbenodigdheden; volgens de registratie werden de vitrines en de resterende Britse pijpenvoorraad van een tabakszaak die bijna twee eeuwen dienst had gedaan in Cambridge, eind 1987 hier verkocht. Ook wordt vermeld dat Phillips in 1990 de volledige inhoud van een privé-pijpenmuseum dat in 1973 in Engeland was geopend, verkocht in een over drie fasen gespreide veiling.

Wanneer openbare en bedrijfsmusea besluiten tot deaccessie, verkopen ze stukken doorgaans niet rechtstreeks aan particulieren; daarom is de veiling vaak de enige weg. Het tabaksmuseum in Wenen sloot nadat Austria Tabak in januari 2002 volledig werd overgenomen door Gallaher Group; een deel van de inventaris werd, volgens de registratie in een verkoop van meer dan duizend loten, in het najaar van 2002 in Wenen verspreid. De eigen collectie pijpen, tabakspotten en boeken van de oprichter van het merk Dunhill werd volgens de registratie in 2004 en 2006 in twee afzonderlijke verkopen bij Christie's South Kensington verspreid.

Volgens de compilatie van een verzamelaar die het vakgebied sinds 1969 volgt, waren er tegen het voorjaar van 2009 wereldwijd 178 veilingen gehouden waarop pijpen werden verkocht: 55 in de Verenigde Staten, 46 in Groot-Brittannië, 47 in Parijs en 30 in de rest van continentaal Europa. Dat komt neer op gemiddeld vier verkopen per jaar over een periode van veertig jaar. Het centrum van deze concentratie in Parijs is het Hôtel Drouot, geopend op 1 juni 1852; dit is niet de zaal van één bedrijf, maar een verkoopcentrum dat gezamenlijk wordt gebruikt door onafhankelijke veilingmeesters.