The Lyon Pipe (Dawes-pijp)

The Lyon Pipe is een pijpontwerp met twee in elkaar geschroefde kamers, dat de Amerikaanse uitvinder Charles H. Lyon begin jaren 1920 in Chicago ontwikkelde. Vandaag staat hij vooral bekend onder de naam Dawes-pijp; dit komt doordat de pijp in handen van de bekende Amerikaanse politicus Charles G. Dawes bijna een herkenningsteken werd. Dat een gewone atelieruitvinding uitgroeide tot het symbool van een nationale campagne, is een verhaal waarvoor in de pijpengeschiedenis weinig andere voorbeelden bestaan.

De Logica van het Ontwerp

Lyons oplossing berust erop de ketel niet als één geheel uit te snijden, maar in tweeën te splitsen. De binnenkamer, waarin de tabak brandt, wordt in de buitenkamer geschroefd. Volgens de patenttekst ontstaat er, wanneer de diepe schroefdraad aan de buitenkant van de binnenkamer samenkomt met de ondiepe schroefdraad aan de binnenkant van de buitenkamer, tussen beide een spiraalvormig en kronkelend rookkanaal. De rook vertraagt op dit traject, verandert van richting en laat een deel van de vaste deeltjes erin achter; pas daarna bereikt hij via de doorgang onder de binnenkamer het sapkanaal. De patenttekst beweert dat deze constructie de rook "zuivert". Het idee om tussen de kamer waarin de tabak brandt en de weg naar het mondstuk een tweede holte te plaatsen, is een benadering die ook bij de kalebaspijp voorkomt. De uitneembare stop onderin de ketel maakt schoonmaken eenvoudiger.

Dat de schroefdraad zowel de verbindende als de filterende functie tegelijk vervult — in de eigen woorden van het patent de "dubbele taak" die de schroefdraad draagt — is het meest eigenzinnige aspect van het ontwerp. Voor een ander voorbeeld van de zoektocht naar rookkanalen uit die tijd kan het artikel Falk-patent geraadpleegd worden.

De Uitvinder en het Toeval

Volgens de bronnen was Lyon vroeger molenmachinist geweest en had hij tijdens de Eerste Wereldoorlog bij een fabrieksongeval zijn rechterarm verloren. Eind 1920 was hij werkloos en, tegen de zestig lopend, zocht hij een nieuwe bezigheid om in zijn levensonderhoud te voorzien. Het idee voor de pijp ontstond tijdens deze zoektocht; de patentaanvraag werd op 23 september 1920 ingediend, de registratie werd op 18 september 1923 voltooid.

Naar verluidt stuurde Lyon, toen hij merkte dat Dawes pijp rookte, hem in 1921 een exemplaar. Dawes vond het ontwerp mooi en begon dozijnen tegelijk te bestellen; de twee werden na verloop van tijd vrienden. Volgens een overlevering die berust op Lyons overlijdensbericht, gepubliceerd begin 1947, werden ze in latere jaren zelfs zakenpartners in de productie; geen andere bron heeft dit partnerschap kunnen bevestigen.

De Overgang naar Campagnesymbool

Dawes werd bij de verkiezingen van 1924 de kandidaat-vicepresident naast Calvin Coolidge en deelde de pijp uit als campagnegeschenk; de partij gebruikte hem als een soort embleem. Na de bekendmaking van de kandidatuur kon het kleine atelier bij Chicago de vraag niet meer bijhouden. Volgens een bericht uit Chicago in de Ellensburg Daily Record van 11 september 1924 was het aantal openstaande bestellingen tot 75.000 opgelopen, terwijl de productie op ongeveer duizend pijpen per maand bleef steken. Deze cijfers berusten op één enkel krantenbericht en zijn niet onafhankelijk bevestigd.

Dawes was vicepresident van 1925 tot 1929, deelde in 1925 de Nobelprijs voor de Vrede en werd daarna ambassadeur in het Verenigd Koninkrijk aangesteld. Deze zichtbaarheid gaf Lyons ontwerp buitengewone bekendheid, in een periode waarin de briarpijp in Amerika al wijdverbreid was. Vandaag gelden exemplaren met het merk Lyon en Dawes als verzamelstukken die de mechanische pijpexperimenten van het begin van de twintigste eeuw documenteren.