Beroemde Pijprokers

Beroemde pijprokers is een uitgebreide portrettengalerij die laat zien dat de pijp niet alleen een instrument is om tabak te roken, maar ook een krachtige beelddrager. Van wetenschappers tot romanschrijvers, van generaals tot filmsterren: veel bekende personen worden herinnerd met hun pijp; sterker nog, enkele van de meest blijvende voorbeelden van dit beeld behoren niet toe aan echte personen, maar aan fictieve helden. Dit artikel vat, aan de hand van met bronnen te staven voorbeelden, de relatie tussen de pijp en de publieke identiteit samen.

Twee Portretten uit Wetenschap en Kunst

Albert Einstein aanvaardde in 1950, op 71-jarige leeftijd, het levenslang lidmaatschap van de Montreal Pipe Smokers Club. Bij die gelegenheid zei hij te geloven dat het roken van een pijp "bijdraagt aan een kalm en objectief oordeel in menselijke aangelegenheden"; dit veelgeciteerde citaat is geen wetenschappelijke vaststelling, maar de persoonlijke opvatting van degene die het uitsprak en van zijn tijd. De pijp van de natuurkundige, waarvan het mondstuk door langdurig gebruik is doorgesleten, wordt vandaag bewaard in de collectie van het Smithsonian National Museum of American History in Washington.

Vincent van Gogh schreef in december 1875 in een brief aan zijn broer Theo dat hij in zijn pijp "een oude, betrouwbare vriend" had teruggevonden. Drie weken na het incident waarbij hij een deel van zijn oor afsneed, schilderde hij in januari 1889 een zelfportret met zijn pijp: "Zelfportret met verbonden oor en pijp" geldt als het bekendste document van de band die de schilder met de pijp had.

Tiryakis uit de Literatuur

Mark Twain was een onvervalste verstokte roker; dat hij werd afgebeeld met goedkope maiskolfpijpen werd een onlosmakelijk deel van zijn publieke identiteit. Ook de beroemde uitspraak dat hij niet naar de hemel zou willen als tabak daar verboden was, wordt aan hem toegeschreven; de oorspronkelijke bron van deze uitspraak is echter tot op heden niet aangetoond.

J.R.R. Tolkien nam zijn pijppassie mee in zijn fictie: de hobbits van Midden-aarde roken "pijpkruid" (pipe-weed). In de appendices van In de Ban van de Ring wordt vermeld dat deze plant waarschijnlijk een tabakssoort (Nicotiana) is. Volgens het verhaal begon Tobold Hornblower van Longbottom omstreeks 1070 in de Gouwjaartelling met de teelt van pijpkruid; Longbottom Leaf, Old Toby en Southern Star zijn de bekendste variëteiten.

In Uniform en op het Witte Doek

De lange maiskolfpijp van generaal Douglas MacArthur is vereenzelvigd geraakt met de foto's uit de Tweede Wereldoorlog. Het bedrijf Missouri Meerschaum heeft een speciaal model met lange steel geproduceerd dat de naam van de generaal draagt. Ook zanger en acteur Bing Crosby verscheen met zijn pijp in films en op foto's; de pijp wordt beschouwd als onderdeel van zijn imago als "ontspannen huisvader".

De Beroemdste Pijp uit de Fictie

De beroemdste van alle personen die met een pijp worden geassocieerd, heeft waarschijnlijk nooit echt bestaan. In de teksten van Arthur Conan Doyle rookt Sherlock Holmes pijpen van klei, kersenhout en heidewortel (briar); de grote, gebogen kalebaspijp (calabash) waarmee hij wordt vereenzelvigd, komt in geen van de verhalen voor. Dit beeld is afkomstig van acteur William Gillette, die Holmes tussen 1899 en 1932 ongeveer 1.300 keer op het toneel vertolkte: de naar beneden gebogen kalebas was zowel vanaf de achterste rijen van de zaal te herkennen als in de mond in evenwicht te houden terwijl de acteur zijn repliek uitsprak. Illustrator Frederic Dorr Steele's Holmes-tekeningen in het tijdschrift Collier's, die op Gillette's toneelverschijning waren gebaseerd, hebben dit beeld bestendigd.

In populaire compilaties worden ook andere namen genoemd, zoals J.M. Barrie, Bertrand Russell, Georges Simenon en Norman Rockwell. Voor de betekenissen die de pijp in verschillende tijdperken en op verschillende plaatsen heeft gekregen, kan het artikel Wereldgeschiedenis van de Pijp worden geraadpleegd.