Dunhill-patentstempels en datering

Dunhill-patentstempels zijn de tekens die in de steel van een Dunhill-pijp worden geslagen en die dienen om het productiejaar te bepalen. In de vroege pijpen van het merk staan boven op de steel een of twee patentnummers, ernaast de merknaam en een stadsregel, en na de jaren 1920 ook een kleine jaarcode. Deze drie elementen samen lezen, brengt bij de meeste exemplaren de productiedatum terug tot enkele jaren, en in gunstige gevallen tot een enkel jaar.

De patentperiode

De periode die verzamelaars de "patentperiode" noemen, omvat de jaren waarin de gewoonte om patentnummers in de steel te slaan, begon en weer werd verlaten; in overzichten wordt deze periode gegeven als ongeveer 1905-1954. Alfred Dunhills eerste Britse patent met betrekking tot de pijp werd aangevraagd op 21 november 1904 en aanvaard op 28 september 1905. Het document betreft de toevoeging van een windscherm dat blijvend op de kamer wordt aangebracht dan wel van metaal of asbest wordt gemaakt en verwijderbaar is; het doel is om buiten brandende tabak tegen de wind te beschermen. In de merkgeschiedenis wordt vermeld dat deze pijp met name werd ontwikkeld voor wie tijdens het autorijden wilde roken. Het aanvraagnummer 25261 vormt de basis voor de in twee regels op de kelk geslagen stempel DUNHILL'S boven PATENT. Deze eerste pijpen kwamen al op de markt voordat Dunhill in 1907 zijn tabakszaak aan Duke Street opende. Overgeleverd is dat deze stempel werd verlaten rond 1910, toen het merk overging op eigen productie en de tekst DUNHILL boven DUKE ST. S.W. invoerde; in dezelfde bronnen wordt gezegd dat de eerste pijpen waren gemaakt van gepolijste Algerijnse briar en slechts in twee vormcodes werden geproduceerd, "T" voor de billiard en "U" voor de bulldog.

De patenten voor de binnenbuis

De in de steel geplaatste aluminium binnenbuis (inner tube) is de innovatie van het merk die de meeste stempels heeft opgeleverd. De aanvraag voor het Britse patent 5861/12 werd ingediend op 8 maart 1912 en aanvaard op 6 maart 1913; de tekst beschrijft een verwijderbare, rechte metalen buis met speciaal gevormde uiteinden. In pijpen bestemd voor Amerika werd de Amerikaanse tegenhanger van dezelfde uitvinding gebruikt: het op 7 maart 1913 ingediende en op 9 maart 1915 verleende patent nummer 1.130.806 verschijnt op de steel in de vorm PATENTED MARCH.9.15 of PAT.AMERICA 1915. Het Britse patent 116989/17, aangevraagd op naam van Alfred Dunhill en Thomas George Mandeville op 26 september 1917, werd in 1918 gepubliceerd; de vernieuwing die het bracht, was een flens die de buis in de steel op zijn plaats hield. Vanaf 1918 zijn exemplaren te zien waarbij twee afzonderlijke nummers naast elkaar op dezelfde steel voorkomen. Een andere getuige van deze periode is het Amerikaanse patent nummer 1.341.418, ingediend op 14 oktober 1918 en verleend op 25 mei 1920; dit beschrijft het laten weken van het hout in olie, de warmtebehandeling en het zandstralen dat de nerf laat uitkomen, als één samenhangende productiereeks.

Merkstempel en jaarcode

Wanneer het patentnummer op zichzelf geen nauwe periode oplevert, komt de vorm van de merkstempel in beeld. Vaak wordt eerst gekeken naar de grofste grens: omdat de witte stip die het merk op het mondstuk aanbracht, sinds 1912 wordt gebruikt, kan een pijp met stip niet van vóór die datum zijn. De tekst op de steel keerde eind herfst 1918 terug naar DUNHILL boven LONDON; omdat bronnen voor deze overgang enkele weken uiteenlopende data geven, is de exacte dag niet zeker. Omdat gedurende 1919 de kromming en lengte van de twee regels opnieuw werden gesneden, kan de uitlijning van de letters een schatting op maandniveau mogelijk maken. Ook wordt aangenomen dat de gekrulde "D" die in diezelfde jaren voorkomt, en of de "A" van de stempel al dan niet in een cirkel staat, de periode 1918-1924 verder inperken.

Het systeem van jaarcodes werd in 1921 ingevoerd. Direct na het patentnummer, soms na de tekst ENGLAND, wordt een klein, onderstreept cijfer geslagen. Overzichten melden dat het cijfer 1 overeenkomt met 1921, 0 met 1930, en de cijfers 11 tot en met 14 met de jaren 1931-1934. Volgens dezelfde overzichten raakte het systeem in zijn eerste jaar nog niet algemeen ingeburgerd, zodat een pijp met een gekrulde "D" maar zonder code doorgaans aan 1921 wordt toegeschreven.

Wanneer de stempel niet te lezen is

Het is niet ongewoon dat de fabriek de code oversloeg of dat de stempel tijdens het polijsten werd weggeslepen; in zulke gevallen wordt teruggegrepen op secundaire aanwijzingen. Aangenomen wordt dat de tekst MADE IN ENGLAND tot ongeveer 1926-1927 vooral voorkwam op pijpen die voor de export waren bestemd, en dat het op het mondstuk geslagen registratienummer werd gebruikt van halverwege de jaren 1910 tot begin jaren 1930. Het is niet ongebruikelijk dat de stempels elkaar tegenspreken; daarom wordt aangeraden niet op één enkel detail te vertrouwen, maar naar het geheel van tekens op de steel te kijken.