Dunhills bijzondere vormen: Don, Duke en Opera

Het vormenrepertoire van Dunhill beperkt zich niet tot de genummerde standaardlijst. In de catalogi en stempels van het merk komen vormen voor die nooit op de lijst zijn beland, of die slechts een paar jaar te zien waren om vervolgens weer te verdwijnen. Onder deze vormen is het drietal dat verzamelaars het meest bezighoudt Don, Duke en Opera; alle drie lijken op het eerste gezicht op bekende families, maar volgen in detail hun eigen regels.

Het subtiele verschil tussen Don en Duke

Beide vormen zijn verwanten van de poker-familie: een cilindrische ketel, een vlakke bodem. Het onderscheid zit in de steelaansluiting. Bij de Don is er, hoe kort ook, een echte steel, en de mondstuk sluit hierop aan. Bij de Duke ontbreekt de steel: een metalen manchet aan de zijkant van de ketel doet dienst als steel en het mondstuk wordt rechtstreeks op deze montering bevestigd. Het mondstuk van de Duke bestaat meestal uit twee delen: een dunne schacht met aan het uiteinde een verdikt mondgedeelte; de schacht is in sommige exemplaren van eboniet (vulcanite), in andere van been. Deze constructie maakt de pijp aanmerkelijk lichter.

De ketel van de Duke helt licht naar voren en balanceert op een afgeplatte hiel; het mondstuk sluit net onder de tailleer van de ketel aan. Volgens de overlevering werd de vorm gestempeld met de nummers 519, 4144 en 41441, en geproduceerd in de afwerkingen Bruyere, Shell, Tanshell, Red Bark en Root Briar. De productie zou halverwege de jaren 1910 zijn begonnen en met tussenpozen tot vandaag zijn doorgegaan. Een vergelijkbare ketel-manchetconstructie duikt bij andere fabrikanten onder andere namen op; in sommige vormenoverzichten wordt vermeld dat Peterson dezelfde opzet tankard noemt. Het artikel oorsprong van briarpijp-vormnamen geeft meer details over hoe vormnamen van merk tot merk verschuiven.

Opera en de Quaint-vermeldingen

Opera is een kleine pijp met een ovale ketel die aan de zijkanten is afgeplat. Deze platte doorsnede is geen toeval: de pijp is met opzet zo ontworpen dat hij zonder te bollen in de smalle zak van avondkleding kan worden gedragen; ook de naam verwijst naar deze draaggewoonte. Volgens informatie uit de productafdeling van Dunhill is het spoor van deze vorm terug te voeren tot de vierde druk van de catalogus About Smoke uit 1922; in die druk stonden drie afzonderlijke Quaint-vormen met een platte ketel. Volgens de overlevering waren twee daarvan recht en één gebogen, en werden ze in de codering van die tijd respectievelijk met de letters FS, FB en FC aangeduid. FB was een bulldog met een platte ketel; voor de klassieke vorm van deze familie kan het artikel Bulldog en Rhodesian worden geraadpleegd.

Het woord Quaint staat in het Dunhill-woordenboek niet voor één enkele vorm, maar voor alle vormen die niet in de standaard vormenlijst zijn opgenomen. Wanneer de eigen structuur van een briarblok de maker buiten de maten van de lijst dwong, vielen de daaruit ontstane pijpen onder deze noemer. De Vest Pocket, die uit dezelfde familie komt, biedt met zijn ovale ketel en zijn bijna verticaal aangesloten mondstuk een nog vlakker silhouet.

Waarom ze worden verward

Deze drie vormen vormen samen met Poker, Cherrywood en Friendly een nauw verwante groep. De plek om te kijken bij het onderscheiden ervan is altijd dezelfde: is er een steel, vervult een manchet de rol van steelverbinding, en is de doorsnede van de ketel rond of ovaal. Ook het nummer in het stempel wijst de weg; voor het overzicht van de nummers kan het artikel Dunhill-vormnummers worden geraadpleegd, en voor het aflezen van de jaargang uit het stempel het artikel Dunhill-datering.