Kaywoodie verzamelaarsgids en datering

De Kaywoodie-verzamelaarsgids is een naslagwerk dat is samengesteld om Amerikaanse Kaywoodie-pijpen te plaatsen binnen de periodes die door de fabriekscatalogi worden afgebakend. De monografie, geschreven door Robert W. Stokes, werd eerst samengesteld voor de pijpenpagina's van Chris Keene en van daaruit overgenomen op Pipedia. De gids probeert niet een exact jaar toe te kennen aan een pijp die iemand in zijn bezit heeft; uitgaande van fabriekscatalogi uit 1936, 1947, 1955 en 1968-69, plus vier catalogi zonder datum, worden vensters opgesteld in de trant van 'staat wel in deze catalogus, niet in die andere'.

Korte geschiedenis van het merk

De oorsprong van het bedrijf gaat terug tot 1851, naar het kleine pijpenwinkeltje dat de in Duitsland geboren gebroeders Kaufmann openden in de Bowery in New York. Toen Bondy zich in 1854 bij de vennootschap voegde, kreeg het bedrijf de naam Kaufmann Bros. & Bondy (KB&B); de ingelegde klavertjesstempels met de letters KB&B werden in 1881 geregistreerd. Over de geboortedatum van de naam Kaywoodie lopen de bronnen uiteen: doorgaans wordt 1915 genoemd, terwijl de eigen bedrijfsgeschiedenis stelt dat de eerste Kaywoodie in februari 1919 verscheen. Vermeld wordt dat de naam is afgeleid van de eerste letter van Kaufmann in combinatie met het Engelse woord 'wood'. In maart 1955 nam S. M. Frank & Co. The Kaywoodie Company, samen met KB&B en de gelieerde bedrijven, over; het merk is nog altijd eigendom van dit bedrijf.

Het lezen van het stempel

Een verzamelaar die op zoek is naar de periode, kijkt naar drie plekken: het klavertje dat in het mondstuk is ingelegd, het stempel op de steel en het vormnummer.

De vorm van het klavertje geeft grofweg drie fasen aan. Op de vroegste pijpen is het klavertje langwerpig en meestal wit. Het klavertje in de catalogus van 1936 is groter en voller. Ergens tussen 1936 en 1947 begon bij de hogere series een zwart klavertje in een witte cirkel te verschijnen, terwijl bij de lagere series het witte klavertje bleef bestaan; de gids merkt op dat dit onderscheid niet strikt als regel werkte, en dat op pijpen van hetzelfde niveau soms beide klavertjes voorkomen. Een klavertje dat uitsluitend als omtreklijn is uitgevoerd, hoort bij een veel latere periode, tot een lijn die in Italië werd geproduceerd.

Het steelstempel dient om merken te onderscheiden. Op KB&B-pijpen van vóór Kaywoodie en op de allervroegste Kaywoodie's staan de letters KB&B in het klavertje; deze toepassing werd vóór 1936 losgelaten. Hetzelfde klavertje komt ook voor op de goedkopere Yello-Bole-lijn; het onderscheidende kenmerk is het '&'-teken, dat alleen op Kaywoodie's voorkomt. Ook het vormnummer geeft een ruwe grens aan: op de vroegste pijpen werden viercijferige nummers gebruikt, in de catalogus van 1936 werd overgegaan op tweecijferige nummers. Naar verluidt beginnen deze viercijferige nummers bij de eerste generatie tussen 1919 en 1924 met 42.

Kwaliteitsniveaus en mechanische onderdelen

Van de jaren 1940 tot de jaren 1960 is de lijn opgebouwd uit elf basisniveaus, beginnend onderaan met Drinkless en eindigend met de Ninety-Fiver en Centennial, die naar men aanneemt zijn uitgebracht voor het 95e en 100e jaar van het bedrijf; de tussenliggende namen Super Grain, Relief Grain en Flame Grain komen van het nerfpatroon van de briar. Deze indeling is niet vast; tussen de catalogi zijn nieuwe niveaus toegevoegd en zijn andere naar een lagere plaats verschoven.

Het aantal niveaus en het aantal vormen bewegen tegengesteld. De catalogus van 1936 vermeldt slechts vier kwaliteiten, maar biedt die in 140 vormen aan; de meeste vormen zijn kleine, middelgrote of grote versies, of platte-bodemuitvoeringen, van dezelfde basisvorm. In 1947 stijgt het aantal kwaliteiten naar twaalf, terwijl het aantal vormen daalt naar 69. De catalogus van 1955 breidt de meerschuimkant uit; modellen met een uitneembare binnenkop en met dubbele kom, en de kalabas met een kop van kalebashout, worden in deze periode aan de lijst toegevoegd. De Chesterfield uit dezelfde catalogus is de Kaywoodie-versie van het Peterson-systeem, met een vochtreservoir in de steel.

Ook de metalen onderdelen bakenen periodes af. Bij de Drinkless Kaywoodie's van 1924-1931 werd een steekverbinding gebruikt; de geschroefde Synchro-Stem werd geïntroduceerd in 1931 en werd halverwege de jaren 1930 op de hele lijn toegepast. Een document uit diezelfde jaren geeft de tegenhanger op papier van dit onderdeel: het Canadese patent, verleend in november 1930 op naam van Kaufmann Bros. & Bondy als uitvinding van Rudolph Hirsch, beschrijft een vervuilingswerend onderdeel voor het mondstuk van een tabakspijp. De Carburetor, geïntroduceerd in de catalogus van 1936, bedoelde de rook te mengen met lucht die via een gaatje in de bodem van de kop werd aangezogen, om de trek te verkoelen; het Amerikaanse patent dat Hirsch op 21 april 1936 aanvroeg en op 1 juni 1937 verkreeg, beschrijft hetzelfde principe met een luchtopening die in de bodem van de kop is geplaatst en omhoog reikt in de tabaksmassa. Ook het filtersysteem veranderde: de Filter-Plus, in 1955 uitgebracht met zes verwisselbare geschroefde koppen, maakte in de eerste helft van de jaren 1960 plaats voor een kop met schroefdraad in de bodem, vastgezet met een veerpen.

Beperkingen van de gids

Stokes beschouwt zijn tekst niet als een afgerond werk. Omdat er tussen de catalogi gaten van ongeveer tien jaar zitten, kunnen vernieuwingen die tussen twee catalogi vallen, alleen worden afgeleid uit catalogi zonder datum; een deel van wat voor de periode vóór 1936 wordt gegeven, is uitdrukkelijk een schatting. Ook geografisch blijft er een leemte: het kantoor dat in 1938 in Londen opende, was gezamenlijk eigendom met Comoy's of London, en de pijpen die daar werden geproduceerd, komen niet voor in de Amerikaanse catalogi. Daarom moet men niet uit één enkele aanwijzing een jaartal afleiden, maar het stempel, het vormnummer en de mechanische onderdelen samen lezen.