Het mysterie van de White Spot: de details die Dunhill-pijpen tot verzamelobjecten maken

Het mysterie van de White Spot is de vraag waarom de kleine witte stip op het mondstuk (stem) van Dunhill-pijpen zo herkenbaar is geworden. Het antwoord is minder verheven dan men zou denken: de stip is niet als embleem ontstaan, maar als een gebruiksgemak, dat pas later tot het handelsmerk van het merk uitgroeide. Vandaag geldt datzelfde teken als beginpunt van een productieregistratie die meer dan honderd jaar teruggaat.

De oorsprong van de stip

De Duke Street-winkel van Alfred Dunhill in Londen opende in 1907; in de eerste jaren werden pijpen extern besteld, terwijl de controle over de productie geleidelijk in handen van het merk kwam. Met de hand gevormde mondstukken van hard rubber (eboniet) werden zo symmetrisch bewerkt dat de klant moeilijk kon zien welke kant van het mondstuk boven moest liggen. Volgens de meeste registraties werd in 1915 als oplossing voor dit probleem een witte stip op de bovenzijde van het mondstuk aangebracht; sommige compilaties leggen de datum bij 1912. Het doel van het teken was oriëntatie bieden, maar binnen korte tijd werd het het meest zichtbare onderscheidende kenmerk van het merk.

Een registratiesysteem dat de collectie leesbaar maakt

Het gewicht van Dunhill onder verzamelaars komt niet alleen voort uit het vakmanschap. In tegenstelling tot de meeste producenten drukte Dunhill vanaf vroege data stempels op de stelen die stuk voor stuk een tijdspoor achterlieten. Patentnummers, het kleine jaarcijfer naast het woord ENGLAND en de namen van oppervlaktebehandelingen leiden samen gelezen een pijp vaak tot precies één jaar. De details van deze methoden worden behandeld in de Dunhill-dateringsgids. Het meest genoemde voorbeeld in stempeltabellen is nummer 417574: volgens de registratie verwijst de kale vorm van het nummer naar de tweede helft van de jaren dertig, terwijl de vorm met de toevoeging "/34" naar de jaren veertig en vijftig verwijst. De meeste van deze nummers zijn registratiesporen van Dunhill-eigen constructies zoals de binnenbuis (inner tube) die in de steel wordt gestoken en het zandstralen.

Bij vroege exemplaren had het stempel ook een andere betekenis. Volgens de registratie gaf het getal dat in de jaren 1910 op de steel werd geslagen niet een vorm aan, maar de maat van de gebruikte binnenbuis; dezelfde pijp kreeg in latere catalogi een met een letter aangeduide vormnaam. Het systeem van vormnummers heeft jaren geduurd om zich te vestigen, en wordt vandaag gevolgd via een aparte vormenlijst.

Oppervlaktebehandelingen en vormen

Het meest opvallende onderscheid in een Dunhill-collectie zijn de oppervlaktebehandelingen. De glad gepolijste Bruyere is de oudste in de rij; de eerste zandstraalbehandeling, Shell, werd in 1917 toegevoegd. De nerf accentuerende Root kwam er rond 1930-1931 bij, de lichtbruine zandstraal Tanshell in 1952, en het roodachtige Redbark in 1972; bronnen geven bij sommige van deze data verschillen van een jaar op. Het donkerbruine Cumberland wordt rond 1979-1980 gedateerd. Dezelfde vorm naast elkaar te zien in verschillende oppervlaktebehandelingen is de meest voorkomende opzet van collecties.

Aan de vormzijde zijn de gestoelde Lovat, rechte en gebogen varianten van de bulldog, prince-modellen met legerkoppeling (army mount) en korte modellen die in het vestzakje passen veelvoorkomende voorbeelden. Bij een deel hiervan blijft het op een zilveren band geslagen patentnummer, in gevallen zonder jaartoevoeging op de steel, de enige aanwijzing voor datering. Ook worden later aangebrachte banden, reparatiesporen en opnieuw geslagen kwaliteitsstempels aangetroffen; daarom is het de gevestigde gewoonte om niet naar één teken, maar naar alle stempels samen te kijken.