Navy Flake en de Rumtraditie

Navy flake is de huidige naam voor een bereidingstraditie die is ontstaan uit het samenpersen van tabak om deze aan boord van een schip te kunnen bewaren. De naam duidt niet op een tabaksoort, maar op een vorm en de smaakverwachting die rond deze vorm is ontstaan: een donker gekleurd blad, afkomstig uit de pers, meestal enigszins zoet. Producten uit dezelfde traditie worden in de sector "navy cut" en "navy flake" genoemd; omdat deze naamgeving niet aan één producent toebehoort, kunnen op de markt behoorlijk uiteenlopende mengsels hetzelfde bijvoeglijk naamwoord dragen.

Het Praktische Probleem aan Boord

In het tijdperk van de zeilschepen was droogte de grootste vijand van tabak. Tijdens reizen die maanden duurden, verhardde los bewaard blad en viel het uiteen tot stof, en bovendien nam het te veel plaats in het ruim in. De oplossing, gemaakt met materiaal dat aan boord voorhanden was, was eenvoudig: de bladeren werden gedraaid en strak omwikkeld met touw of een reep zeildoek, en de ontstane rol werd dagenlang onder gewicht gelaten. Het samengeperste blad kwam zo minder in contact met lucht en paste bovendien in een klein bundeltje. Wanneer men wilde roken, werd van het uiteinde van de rol een dun plakje gesneden, dat in de handpalm werd verkruimeld en in de pijp gestopt; dit afgesneden stuk werd "twist" of "curly" genoemd. De tegenwoordige perstabak, in de fabriek als blok geperst en in plakjes gesneden, is het gemechaniseerde vervolg van deze handmatige werkwijze.

Dat tabak tot de aan boord uitgedeelde rantsoenen van de Britse marine behoorde, is een gegeven dat vaak voorkomt in overzichten van de maritieme geschiedenis; de cijfers over vanaf welke datum en in welke mate dit rantsoen werd verstrekt, verschillen echter van bron tot bron. Wat niet verandert, is de praktijk: de matroos verwerkte het blad dat hij kreeg tot zijn eigen rol en sneed er naar behoefte een plakje van af.

Rum, Melasse en het Zoete Gezicht

Het tweede element dat deze traditie kleurt, is rum. Volgens een wijdverbreid verhaal werd het blad, voordat het werd gewikkeld, bevochtigd met rum, melasse of suikerwater; het natte blad gaf gemakkelijker toe aan de pers, en in de rol die maandenlang wachtte, vermengden de smaken zich met elkaar. Er bestaat geen document dat aantoont dat deze gewoonte een tegenhanger had in het officiële rantsoensysteem van de marine; de rumband komt naar voren als een levende traditie in teksten die zeemansgebruiken overleveren. Toch heeft het een blijvende verwachting geschapen: het grootste deel van de mengsels die vandaag het bijvoeglijk naamwoord "navy" dragen, bestaat uit tabak die via saus en aromatisering een rumnoot heeft gekregen of waarvan de natuurlijke zoetheid is benadrukt. Het kernblad is meestal Virginia; het toevoegen van Cavendish voor meer donkerheid en zachtheid is ook gebruikelijk.

Van Handelsmerk naar Soortnaam

Aan het einde van de negentiende eeuw zetten producenten deze zeemansgewoonte om in een verpakt product. De tabak Navy Cut van John Player & Sons uit Nottingham kwam in 1883 op de markt; het merk werd in 1901 opgenomen in Imperial Tobacco. Het gelijknamige product van W.D. & H.O. Wills bestond eveneens lang en de productie ervan in Groot-Brittannië eindigde in 1988. Na verloop van tijd hield "navy cut" op een merknaam te zijn en werd het een bijvoeglijk naamwoord dat een hele productfamilie kwalificeerde.

Hedendaagse Tegenhangers

In de hedendaagse productie wordt gestoomd mengsel in vormen gevuld, urenlang onder hydraulische druk gehouden en vervolgens enige tijd te rusten gelegd; het ontstane blok wordt daarna in plakjes gesneden en verpakt. De oudere vormen van deze traditie, het touw (rope) en de gedraaide (twist) vorm, zijn vooral bij Engelse producenten in Kendal blijven bestaan; Samuel Gawith en Gawith Hoggarth & Co. zijn de bekende namen van deze productie. Omdat perstabaksvormen na verloop van tijd veranderen, worden navy flakes geschikt geacht om te rijpen.