Pijptabak

Pijptabak is tabak die bereid is om in een pijp te worden gerookt en verschilt op twee punten van sigarettentabak: hij is duidelijk grover gesneden en wordt vochtiger gehouden. Deze twee eigenschappen zijn niet willekeurig. Te fijn gesneden blad raakt in de ketel verstopt en beperkt de luchtstroom; blad dat zijn vocht heeft verloren, verbrandt daarentegen snel en is uitgeput voordat het zijn smaak heeft afgegeven. Vrijwel alle commerciële producten bestaan niet uit één enkele bladsoort, maar uit een combinatie van meerdere soorten in bepaalde verhoudingen; deze combinatie heet een blend.

De Bladeren die de Blend Opbouwen

Achter honderden blends schuilt een beperkt aantal basisbladeren. Virginia wordt met schoorsteendroging (flue-cured) verwerkt, heeft een hoog natuurlijk suikergehalte en vormt de ruggengraat van de meeste blends. Burley wordt luchtgedroogd; het suikergehalte is laag, de verbranding traag. Deze eigenschap maakt het geschikt zowel als basisblad als als smaakdrager. In de VS vindt ongeveer zeventig procent van de Burleyproductie plaats in Kentucky, twintig procent in Tennessee; buiten het land worden Brazilië, Malawi en Argentinië als belangrijkste producenten genoemd.

Latakia ontleent zijn naam aan de Syrische havenstad Lazkiye. Het wordt eerst in de zon gedroogd, daarna blootgesteld aan aromatische houtrook; in de Cypriotische productie worden onder meer mastiekboom, mirte en aleppoden gebruikt. Het rokerige karakter dat hierdoor ontstaat, wordt als te dominant beschouwd om alleen gerookt te worden, en Latakia komt daarom slechts als accent in een blend voor. De productie is in de loop van de tijd van Syrië naar Cyprus verschoven. Oosterse tabakken, kenmerkend voor het oostelijke Middellandse Zeegebied, voegen dan weer kruidige en hooiachtige noten aan de blend toe.

Cavendish staat apart in dit rijtje, want het is geen soort maar een methode: het blad wordt in koekvorm geperst, met vuur- of stoomwarmte gerijpt en vervolgens in plakken gesneden. Meestal wordt het toegepast op Virginia en Burley. De naam wordt toegeschreven aan de zestiende-eeuwse Engelse zeevaarder Sir Thomas Cavendish.

Verwerking en Aromatisering

De saus- en aromabehandeling gebeurt in twee afzonderlijke fasen, die vaak met elkaar worden verward. De casing wordt vóór het snijden als een suiker- en aromahoudende oplossing in het blad geïmpregneerd; omdat ze in de structuur zelf doordringt, blijft ze de hele rookduur aanwezig. De top dressing wordt daarentegen ná het samenstellen van de blend op het oppervlak gesproeid; omdat het uit vluchtige bestanddelen bestaat, verdwijnt het grotendeels wanneer de tabak open blijft liggen. Aangenomen wordt dat de meeste tabak die op de markt komt, tot op zekere hoogte gesaust is.

De meest gangbare indeling van blends komt eveneens uit dit onderscheid voort. Blends met een uitgesproken aroma worden aromatisch genoemd, blends die hun smaak alleen aan de bladsamenstelling ontlenen, niet-aromatisch. De grens is niet altijd scherp; veel licht gesausde producten blijven tussen beide definities in hangen.

Snijvorm en Bewaring

Snijvormen vallen uiteen in twee benaderingen: het blad wordt ofwel rechtstreeks gesneden, ofwel eerst geperst en daarna in plakken gesneden. De meest voorkomende gesneden vorm is ribbon; deze komt in reepjes van ongeveer anderhalf tot tweeënhalve millimeter breed, en de zeer fijne variant heet shag. Bij geperste tabak wordt het blad onder warmte, stoom en druk tot een blok gevormd: het blok zelf heet plug, de dunne plakken die eruit worden gesneden heten flake. Ook rope, dat als een touw wordt gedraaid, wordt in dunne schijfjes gesneden gebruikt. De snijvorm bepaalt niet alleen het uiterlijk, maar ook hoeveel voorbereiding de tabak vergt voordat hij in de pijp wordt gevuld en hoe snel hij verbrandt.

Ongeacht de snijvorm droogt pijptabak uit zodra hij met lucht in aanraking komt, en blad dat zijn vocht verliest, verliest ook een aanzienlijk deel van zijn smaak. Daarom wordt tabak bewaard in luchtdicht afsluitbare potten of verzegelde blikken.