Sigarettenkaartjes en pijpgerelateerde series

Sigarettenkaartjes (cigarette cards) zijn kartonnen kaartjes ter grootte van een handpalm die uit sigarettenpakjes kwamen. Ze verschenen voor het eerst in de jaren 1880 en verdwenen met de Tweede Wereldoorlog uit productie. De oorspronkelijke functie van het kaartje was de verpakking te ondersteunen: omdat sigaretten in dunne papieren pakjes werden verkocht, voorkwam een stevig stuk karton erin dat de sigaretten verkreukelden. Toen op de ene kant van het lege karton een afbeelding en op de andere kant een paar regels uitleg werden gedrukt, ontstond een object dat als genummerde series kon worden verzameld. Een klein deel van deze series behandelt de pijp en pijptypes; geen van de tabaksfabrikanten die de kaartjes drukten, produceerde zelf pijpen.

Series over de pijp

Set	Bedrijf	Jaar	Aantal kaartjes
World's Smokers	Allen & Ginter, Richmond	1888	50
Votaries of the Weed	Gallaher Ltd.	1916	50
From Plantation to Smoker	John Player & Sons	1926	25
Pipes of the World	W.A. & A.C. Churchman	1927	25

De in 1888 verschenen serie "World's Smokers" van Allen & Ginter staat in kaartcatalogi bekend onder de code N33. Elk van de vijftig kaartjes is gewijd aan een roker uit een ander land, afgebeeld in lokale kledij; de exemplaren in het Metropolitan Museum of Art zijn gekleurde litho's van 7 × 3,8 centimeter. De set "Pipes of the World" van het in Ipswich gevestigde W.A. & A.C. Churchman is een van de weinige series die rechtstreeks aan pijptypes is gewijd; deze kaartjes, die schuimsteen, klei en bruyèrehouten (briar) voorbeelden naast elkaar zetten, gelden als een visueel document van de gangbare opvattingen van die tijd over de wereldgeschiedenis van de pijp. De serie "From Plantation to Smoker" van John Player & Sons toont stap voor stap de weg van tabak van het veld naar de roker. Volgens de gegevens publiceerde ook het bedrijf A. Frankau, dat het merk BBB uitbrengt, in 1926 een serie van vijfentwintig kaartjes onder de naam "Pipe History".

"Votaries Of The Weed" gesigneerd door Kyd

De afbeeldingen van de in 1916 door Gallaher Ltd. uitgebrachte serie van vijftig kaartjes zijn van de Britse tekenaar Joseph Clayton Clark (1857-1937), die tekende onder de schuilnaam Kyd. Clarks werkelijke bekendheid komt van zijn illustraties van personages van Charles Dickens; ook zijn rokersportretten tekende hij in dezelfde karikaturale stijl, met overdreven gezichten en houdingen. De naam van de serie behoeft vandaag uitleg: in het Engels betekent "votary" iemand die zich aan een persoon of geloof heeft toegewijd; "weed" is dan weer de oude benaming voor tabak die vaak voorkomt in negentiende-eeuwse teksten. Samen betekenen ze ruwweg "toegewijden van de tabak".

Opkomst in Groot-Brittannië en twee onderbrekingen

De gewoonte om kaartjes uit te delen ontstond in de Verenigde Staten. Het in Richmond (Virginia) gevestigde Allen & Ginter geldt als een van de eerste bedrijven die vanaf 1879 kaartjes uitgaven; fabrikanten zoals Goodwin & Co. volgden al snel hetzelfde spoor. De methode stak eind jaren 1880 over naar Groot-Brittannië, waar de eigenlijke massaproductie plaatsvond: W.D. & H.O. Wills, John Player & Sons, Ogden's en tientallen concurrenten brachten genummerde series uit, meestal van 25 of 50 kaartjes. De productie werd in 1917 stopgezet vanwege het grondstoffentekort door de Eerste Wereldoorlog, hervat in 1922, in 1940 opnieuw verboden om redenen van oorlogseconomie, en heeft haar oude schaal nooit teruggekregen.

Cartophily en grote collecties

In het Engels wordt het verzamelen van kaartjes cartophily genoemd; de nog altijd actieve instantie op dit gebied, The Cartophilic Society of Great Britain, catalogiseert tabaksdrukwerk uit de hele wereld. De bekendste en meest omvangrijke collectie behoort toe aan Edward Wharton-Tigar (1913-1995); naar verluidt ongeveer 45.000 sets, in totaal rond een miljoen kaartjes. De collectie ging na zijn dood over naar het British Museum en staat als grootste in zijn soort geregistreerd in de Guinness World Records. Hoewel de productie al lang is gestopt, zijn de kaartjes niet verdwenen: binnen pijpenverzamelen bestaat een aparte tak die niet de pijp zelf verzamelt, maar het gedrukte materiaal dat eromheen is geproduceerd — waaronder deze kaartjes.