Sausen en Aromatiseren (Casing & Topping)

Sausen en aromatiseren is de gemeenschappelijke naam voor het tweetraps proces waarbij tijdens de productie van pijptabak vloeibare smaak- en geurstoffen aan het blad worden toegevoegd. In de sector duidt saus (casing) op het basismengsel dat diep in de tabak doordringt, terwijl toparoma (topping) de laatste toets aanduidt die vlak voor het verpakken op het oppervlak wordt aangebracht. Deze twee termen worden vaak door elkaar gehaald, terwijl hun doel, het moment van toepassing en het effect op de trek duidelijk verschillen. Bovendien is sausen niet voorbehouden aan aromatische mengelingen: het overgrote deel van de commerciële pijptabak, inclusief de ogenschijnlijk natuurlijke soorten, wordt in meer of mindere mate gesausd.

Saus (Casing)

De saus is een vloeibaar mengsel dat in de vroege en middelste fasen van de verwerking wordt toegepast. De tabak wordt in deze "saus" gedompeld of via besproeiing bevochtigd; daarna laat men het blad rusten om de vloeistof op te nemen, en wordt het in grote roterende trommels verwerkt. Typische bestanddelen zijn suiker, melasse, zoethoutwortel, cacao en vruchtenextracten; de precieze recepten verschillen per producent en worden meestal als bedrijfsgeheim bewaard. Vaak worden aan het mengsel ook vochtvasthoudende stoffen (humectanten) toegevoegd, met name propyleenglycol en glycerine. Het doel van de saus is niet om het blad een vreemde smaak te geven, maar om het eigen karakter van de tabak te verzachten, de bitterheid te verzachten en het lichaam te verrijken; een goed uitgevoerde saus hoort op zichzelf niet opgemerkt te worden. Daarom wordt de saus vergeleken met de marinade in de keuken, en de toparoma met de saus die over een klaargemaakt gerecht wordt gegoten.

Toparoma (Topping)

De toparoma wordt helemaal aan het eind van de verwerking toegepast, vlak voordat de tabak in blik of zak gaat. Meestal gaat het om geconcentreerde essences opgelost in een alcoholbasis; de alcohol verdampt snel en laat alleen het aroma achter. Vanille, kers, karamel, rum en whisky zijn de bekendste voorbeelden. De vloeistof wordt als een fijne nevel verneveld terwijl de tabak in roterende trommels wordt gemengd; hij dringt niet diep in het blad door maar blijft aan het oppervlak. De opvallende geur die vrijkomt bij het openen van het blik, is grotendeels het werk van de toparoma; tijdens het roken verbranden of verdampen deze vluchtige bestanddelen snel. Het is daarom heel gewoon dat een sterk geurende aromatische mengeling lichter smaakt dan verwacht.

Kenmerk	Saus (casing)	Toparoma (topping)
Toepassingsmoment	Vroege en middelste fase	Vlak voor verpakking
Werking	Dringt in het blad	Blijft aan het oppervlak
Doel	De natuurlijke smaak ondersteunen	Duidelijke geur en smaak toevoegen
Waarneming	Op zichzelf niet merkbaar	Overheersend in de geur van het blik

Welke tabak, waarom?

Het meest klassieke toepassingsgebied van saus is Burley: dit blad, met een laag natuurlijk suikergehalte en een hoge absorptievermogen, verdraagt sausen op basis van cacao en zoethout goed. Het zachte, licht zoete karakter van veel Amerikaanse mengelingen komt hiervandaan. Virginia, dat van nature al een hoog suikergehalte heeft, wordt ofwel ongesausd gelaten, ofwel licht ondersteund met suikerwater. Cavendish, de basisdrager van aromatische mengelingen, met name zwarte Cavendish, wordt onder druk en hitte verwerkt en geldt dankzij het hoge absorptievermogen als een van de tabakssoorten die aroma's het best vasthouden. Bladeren van het type Latakia daarentegen, dat zijn karakter ontleent aan het rookproces, worden meestal ongesausd gelaten; hun rol in de mengeling is juist om hun eigen kenmerkende smaak te dragen.

De kwestie van vocht en plakkerigheid

Het is geen toeval dat de meeste aromatische mengelingen vochtig en plakkerig uit het blik komen: vochtvasthouders zoals propyleenglycol trekken water aan en vertragen de verdamping aanzienlijk. Dit voorkomt dat de tabak in de zak uitdroogt; te vochtige tabak is echter moeilijk aan te steken, dooft vaak en een groot deel van de vlamwarmte gaat verloren aan het verdampen van water in plaats van het verbranden van het blad. Het resultaat kan een borrelende pijp zijn en een hete, dampige trek die tot tongverbranding leidt. Daarom is het gebruikelijk om zwaar gesausde mengelingen voor het roken enige tijd te laten luchten; door de vochtvasthouders wordt deze wachttijd merkbaar langer aangehouden dan bij natuurlijke tabak. Gedetailleerde methoden worden behandeld in het artikel tabaksvocht en drogen voor het roken.