Tiffany & Company: De Tabaksartikelen van een Zilverhuis

Tiffany & Company is een Amerikaans bedrijf, opgericht in 1837 in New York, dat zijn faam vooral te danken heeft aan juwelen en zilverwerk. De reden dat het in de pijpengeschiedenis wordt genoemd, is niet serieproductie: vanaf de oprichting tot het midden van de twintigste eeuw verkocht het bedrijf, in de afdeling die het zelf "fancy goods" noemde, ook tabaksbenodigdheden: sigarettenkokers, aanstekers, asbakken, barnstenen mondstukken en pijpen die tegenwoordig slechts met enkele exemplaren gedocumenteerd kunnen worden.

De oprichting van een zilverhuis

De winkel werd door Charles Lewis Tiffany en John B. Young geopend als een papier- en fancygoederenwinkel aan Broadway in het lagere deel van Manhattan; het startkapitaal van duizend dollar kwam van de katoenfabriek van Tiffany's vader. De oorspronkelijke naam was Tiffany, Young and Ellis. In 1853, toen Charles Tiffany de leiding overnam, werd de naam ingekort tot Tiffany & Company en verschoof het zwaartepunt naar juwelen. Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog leverde het bedrijf zwaarden, vaandels en chirurgische instrumenten aan het leger van de Unie; op de Wereldtentoonstelling van Parijs in 1867 won het een prijs in de categorie zilverwerk en werd het zo het eerste Amerikaanse bedrijf dat dit bereikte. Ook de vorm van de Medal of Honor die in 1919 voor de marine werd ontworpen en bekendstaat als het "Tiffany Cross", is een ontwerp van dit huis. Het vakmanschap in de montuurwerken van de tabaksartikelen berust nu juist op deze zilversmedertraditie.

Tabaksartikelen in de catalogus

Hoe deze tak kromp, is te volgen via de merkregistraties. De reikwijdte van de registratie van 1920 is nog breed: barnstenen pijpen en mondstukken, sigarettenkokers van leer of zijde, en vochtigheidsdozen (humidors) en asbakken van glas, hout of onedel metaal zijn allemaal onder één noemer samengebracht. Ruim zestig jaar later, in de registratie die in 1981 werd aangevraagd en in 1982 werd toegekend, blijven alleen nog sigarettenkokers, aanstekers, pijpenreinigers en sigarenscharen over; zowel het barnstenen mondstuk als de pijp zijn van de lijst verdwenen. Volgens overlevering verschenen gouden en platina sigarettenkokers voor dames voor het eerst in 1911 op de lijsten van het bedrijf. Tiffany stond hierin niet alleen: Gorham Manufacturing Company, opgericht in 1831 in Providence, richtte zich met zilveren luciferdoosjes en sigarettenkokers tot dezelfde klant, evenals de Parijse huizen Cartier en Hermès met aanstekers, sigarettenkokers en rookaccessoires.

Gestempelde pijpen en het probleem van de herkomst

In de catalogus Bejewelled by Tiffany 1837-1987, die de juwelenkunst van het bedrijf behandelt en in 2006 werd uitgegeven, is slechts één pijp te zien. Van dit stuk uit 1881 is de kop van meerschuim en het mondstuk van barnsteen; in de zilveren montuurwerken staat de Japanse stijl naast inheems-Amerikaanse motieven. Volgens de catalogus is het onder patroonnummer 579 en onder de naam "Turk's Head" in de registers ingeschreven, en is het een van de zeven pijpvormen van het bedrijf.

Het tweede voorbeeld is een pijp van zilver en ivoor; de eigenlijke discussie wordt echter veroorzaakt door de herkomst (provenance) die eraan wordt toegeschreven. De Chicagose verzamelaar John F. H. Heide legde de stukken die hij tussen 1900 en 1941 verzamelde vast in een getypte catalogus, die na zijn overlijden in 1946 aan het licht kwam. Vermelding nummer 198 stelt dat naar verluidt de pijp rond 1890 bij Tiffany werd gemaakt en door de Engelse Lord Chief Justice Lord Alverstone werd geschonken aan de Jiddische toneelschrijver Jacob M. Gordin. Deze datering is echter in strijd met beide biografieën: Richard Everard Webster kreeg zowel de titel Alverstone als het ambt van Lord Chief Justice pas in 1900, terwijl Gordin pas in 1891 naar New York kwam. De pijp verwisselde van eigenaar toen de Heide-collectie op 4 april 1978 in New York werd verkocht via de PB Eighty-Four-afdeling van Sotheby Parke Bernet; volgens overlevering kwam hij in 1991 nog eens onder de hamer en werd hij in 2024 opnieuw gezien in Parijs.

Het spoor van Tiffany-gestempelde tabaksartikelen wordt vandaag minder gevolgd in de pijpenliteratuur dan in zilver- en juwelencatalogi, registratiedocumenten en verzamellijsten. Dit verklaart voor een deel waarom deze tak in de pijpengeschiedenis altijd aan de zijlijn is gebleven.