Rijping van Tabak (Cellaring)

Rijping van tabak (cellaring) is de praktijk waarbij pijptabak jarenlang in luchtdichte potten wordt bewaard, zodat de smaak kan rijpen. Bij deze benadering, die wordt vergeleken met wijnkelderen, is het doel niet alleen de tabak te bewaren, maar ook te transformeren: een goed gerijpt mengsel wordt zachter, zoeter en dieper. Tabak op korte of middellange termijn vers houden is een aparte kwestie; daarvoor kan het artikel opslag van pijptabak worden geraadpleegd.

Hoe Verloopt het Proces?

De motor van het rijpingsproces is suiker. In bladeren met een van nature hoog suikergehalte, zoals Virginia, vindt onder invloed van micro-organismen en enzymen een zeer trage omzetting plaats die vergelijkbaar is met alcoholfermentatie. De chemie van dit proces is tot op vandaag niet volledig opgehelderd; zelfs meester-blender G.L. Pease omschrijft het proces als "niet volledig begrepen". Bekend is dat de activiteit in een gesloten pot begint met een beetje zuurstof en vervolgens in een zuurstofarme (anaerobe) omgeving doorgaat. Daarom versnelt het tussentijds openen van een gesloten blik om te "luchten" het proces niet, maar bederft het juist; zodra een pot eenmaal is geopend, wordt die rijpingsfase als afgesloten beschouwd.

De tijdlijn is geen exacte kalender, maar een overgeleverde ervaring: naar verluidt wordt het eerste verschil al na ongeveer zes maanden waargenomen, treedt er na één à twee jaar een duidelijke verzachting op, en wordt na vijf tot tien jaar rijpheid gevoeld. De verandering verloopt niet lineair; vanaf een bepaald punt vertraagt ze en stabiliseert ze zich.

Welke Tabakken Rijpen?

• Zuivere Virginia's en Virginia-Perique-mengsels: Dit zijn de grootste winnaars; ze worden geacht bijna onbeperkt lang te blijven doorontwikkelen.

• Engelse en Balkan-mengsels: Ze worden in de loop van de tijd evenwichtiger en ronder; het is echter bekend dat het rokerige karakter van Latakia na meer dan tien jaar bewaring verbleekt.

• Aromatische mengsels: Omdat de van buitenaf toegevoegde topsmaken na verloop van tijd vervliegen, is de winst gering.

• Op Burley gebaseerde mengsels: Omdat ze weinig vergistbare suikers bevatten, verandert hun karakter nauwelijks.

Potten en Omstandigheden

Vacuumverpakte blikken rechtstreeks van de fabriek gelden als de meest betrouwbare rijpingscontainers; voor geopende of losse tabak is een glazen pot met rubberen ring de standaard. De pot wordt niet tot de rand gevuld; de overgelaten luchtruimte is nodig voor de eerste, zuurstofrijke fase van het proces. Plastic zakken en vacuümzakken voor voedsel worden afgeraden omdat ze op de lange termijn lucht doorlaten. De omgeving moet koel (ongeveer 15-21 °C), donker en op constante temperatuur zijn; temperatuurschommelingen kunnen de afdichting van het blik onder druk zetten. Het etiketteren van potten met de naam van het mengsel en de inmaakdatum, en het verdelen van grote partijen over kleinere potten, zijn gangbare praktijken; zo komt bij elke opening niet de hele voorraad opnieuw met lucht in aanraking.

Bloei en Verzamelcultuur

De witte, kristalachtige laag die op langdurig gerijpte geperste plakken (flake) tabak verschijnt, staat bekend als "bloei" (plume/bloom); dit wordt verklaard als het naar het oppervlak komen van suikers en organische verbindingen en wordt als onschadelijk beschouwd. Het mag niet worden verward met vezelige, donzige schimmel. Oude blikken van niet meer geproduceerde merken zoals McClelland of Balkan Sobranie zijn binnen de hobby het voorwerp van bijzondere verzamelinteresse, vanwege de traditie om "een verloren mengsel in gerijpte vorm te proeven". Bewust rijpen heeft zich pas aan het eind van de twintigste eeuw als hobbycultuur gevestigd; toch worden oude geperste tabakken zoals matrozen-twists beschouwd als onbewuste voorbeelden van vroege rijping.