Biltor

Biltor, 19. yüzyıl sonunda Londra'da kurulan ve pipoculuk tarihine sıradan bir imalatçı olarak değil, erken bir filtre patentinin ticari denemesi olarak geçen İngiliz markasıdır. Markanın tamamı, İsviçre kökenli Emil Alexander Wüterich'in 1889'da tescil ettirdiği tek bir buluşun etrafında kurulmuştur.

Patent ve buluş

Wüterich, dönemin Londra kayıtlarında tıbbi malzeme mümessili ("medical agent") olarak anılan İsviçre uyruklu bir girişimciydi. 22 Şubat 1889'da, pipo ve ağızlıklarda nikotinin içicinin ağzına ulaşmasını engellemeyi amaçlayan bir düzenek için 3199 numaralı İngiliz patentini aldı. Aynı yılın 19 Kasım'ında Amerika Birleşik Devletleri'nde 415.690 numaralı patent onaylandı; bu belge, mucidin Londra'da yaşayan bir İsviçre yurttaşı olduğunu da doğrular.

Buluşun kendisi son derece yalındır. Sapın iç kanalına, bir ucu kapalı bırakılmış küçük bir tüp sürülür; tüp emici ve gözenekli bir malzemeden yapılır. Duman kapalı uçtan geçemediği için gövdenin yan yüzeylerinden sızmak zorunda kalır, yoğuşma ve tortunun bir bölümü de bu geçiş sırasında tutulur. Patent metni malzeme olarak kurutma kâğıdını, keçeyi ve dokuma kumaşı örnek gösterir, ayrıca tüpün tanik asit gibi maddelerle işlenmesine veya kokulandırılmasına da izin verir. Bu ayrıntı, 19. yüzyıl sonu filtre fikrinin dönemin hijyen ve sağlık söylemiyle iç içe geçtiğini gösterir; yaklaşım bugünkü pipo filtreleri ve sistemleri tartışmasının erken bir habercisi sayılabilir.

Şirketin yükselişi

Kaynaklarda izlenebilen ticari çizgi, Wüterich'in 1893'e gelindiğinde Londra'nın Holborn semtindeki bir adresten Biltor adıyla pipo sattığını gösterir; aynı yıl işletmenin Oxford Street'e taşındığı, 1896'dan önce de Cheapside'da ikinci bir satış noktası açtığı aktarılır. Bu adres bilgileri tek bir arşiv derlemesine dayandığından ihtiyatla okunmalıdır. Şirketin limited şirket olarak tescili ise ancak 1897'de gerçekleşti. Patent davası kayıtlarına göre kurucu, buluşunu 5.000 sterlin ve 15.000 adet bir sterlinlik hisse karşılığında Biltor Limited'e devretti. İşletmeye borç veren adlar arasında Marian Charlotte Vibart ile Anna Wüterich geçer; Vibart'ın Hermetic Order of the Golden Dawn adlı gizli topluluğa üye olduğu yolundaki bilgi ise yalnızca amatör bir arşiv derlemesinde yer alır ve bağımsız olarak doğrulanmış değildir.

Tanıtım tarafında marka hayli hareketliydi. Anlatıldığına göre Biltor, 1893'te Chicago'daki Dünya Kolomb Sergisi'nde bir madalya kazanmış, 1900'de Paris'teki Exposition Universelle'de yer almıştı; her iki katılım da bağımsız kaynaklarla teyit edilebilmiş değildir. İngiliz, Amerikan ve Avustralya basınında ilan verildiği, büyük fuarların yanı sıra eczacılık ve kimya sektörünün küçük sergilerinin de kullanıldığı biliniyor. Marka bu yönüyle, Britanya pipoculuğunun sanayileşme çağında yaşadığı patent yarışının tipik bir örneğidir.

Patentin kaybı ve son

Şubat 1903'te Wüterich ile Vibart, 1889 tarihli patentin süresinin uzatılması için başvurdu. Kraliyet Danışma Meclisi'nin yargı komitesine sunulan hesaplar işletmenin toplamda zarar ettiğini gösteriyor, buna karşılık patentli ürünün kendi kârı tütün gibi diğer satışlardan ayrıştırılamıyordu. Başvuru reddedildi; buluş kamuya açıldı ve markanın elindeki tek rekabet üstünlüğü ortadan kalktı.

Bu tarihten sonra Biltor adı basında giderek seyrekleşir; kayıtlara göre son atıflardan biri 1909 tarihlidir. Wüterich'in ardından servet getirmeyen başka buluşlarla uğraştığı, 1919'da bambaşka bir alanda patent başvurusunda bulunduğu ve Kasım 1927'de vasiyet bırakmadan öldüğü aktarılır; bu son bilgi bağımsız olarak teyit edilememiştir. Şirket kayıtlarına göre Biltor Limited 1934'te tasfiye edilmiştir. Bugün marka, esas olarak pipo patentleri üzerinden tarihlendirme yapan araştırmacıların ve gümüş bilezikli örneklerdeki "EW" damgasını arayan koleksiyoncuların ilgi alanındadır.