Klasik Pipo Şekilleri
Klasik pipo şekilleri, pipo yapımında kuşaklar boyunca yerleşmiş, adları ve oranları gelenekle aktarılan gövde biçimlerinin ortak adıdır. Bu adlar hiçbir zaman resmî bir standarda bağlanmamıştır; aynı biçim iki üreticinin kataloğunda farklı adlarla geçebilir. Yine de çekirdek bir dağarcık üzerinde uzlaşılır ve bu dağarcığın arketipi Billiard kabul edilir: Pot, Apple ve Panel gibi pek çok şekil onun türevi olarak tanımlanır.
Düz, bükük ve serbest form
Şekiller iki büyük eksende sınıflanır. Birincisi gövdenin duruşudur: düz (straight) ve bükük (bent). Bükülme başlı başına bir şekil değil, niteleyicidir; Bent Billiard veya Bent Apple denince aynı gövdenin eğilmiş hâli anlaşılır. Bükülme derecesi 1/8, 1/4, 1/2, 3/4 ve tam bükük (full bent) olarak anılır. İkinci eksen, klasik kalıplarla serbest form arasındadır: klasik şekiller belirli oran ve hatlara bağlı kalırken freehand pipolar bu kalıpların dışına çıkar.
Başlıca klasik şekiller
Aşağıdaki tablo, kataloglarda en sık karşılaşılan klasik şekilleri toplar; müstakil maddesi bulunan şekillerin ayrıntısı kendi sayfasındadır.
Şekil |
Duruş |
Ayırt edici özellik |
|---|---|---|
Billiard |
Düz |
Silindirik lüle (bowl) ve dengeli oranlar; tüm klasik şekillerin çıkış noktası sayılır |
Pot |
Düz |
Billiard'ın kısa lüleli, geniş ağızlı türevi; geniş ağzı harman tadımında tercih edilir |
Panel (Foursquare) |
Düz |
Yanları düzleştirilmiş Billiard |
Düz |
Uzun, çoğunlukla oval boyunlu (shank) Billiard türevleri |
|
Dublin |
Düz veya bükük |
Yukarıya doğru genişleyen konik lüle; biçimini kil pipolardan alan en eski funda kökü (briyar) şekillerinden sayılır |
Zulu (Yachtsman) |
Hafif bükük |
Öne eğik, Dublin benzeri lüle ve hafif bükük ağızlık (stem); Woodstock adıyla da bilinir |
Cutty |
Düz |
Eğik lüleli tarihî kil piposunun briyar yorumu; topuğunda küçük bir mahmuz (spur) taşır |
Apple ailesi |
Düz veya bükük |
Yuvarlak, dolgun lüle; basık Tomato, uzatılmış Egg, konik Acorn ve kadeh biçimli Brandy aynı ailedendir |
Prince |
Hafif bükük |
Basık ve geniş lüle, ince uzun ağızlık; Galler Prensi Edward için tasarlandığı kabul edilir |
Author |
Hafif bükük |
Prince'in iri, kalın etli hâli; yuvarlak kalın bir boyun taşır |
Düz veya bükük |
Lüle çevresinde çift çizgi (bead line) taşıyan iki akraba şekil |
|
Poker ve Cherrywood |
Düz tabanlı |
Silindirik lüle ve düz taban sayesinde masaya oturur (sitter); Cherrywood, Poker'in bükük ağızlıklı hâlidir |
Oom Paul |
Tam bükük |
İri silindirik lüle, lüleyle hemen hemen aynı kalınlıkta boyun; adını Transvaal Devlet Başkanı Paul Kruger'in "Oom Paul" (Paul Amca) lakabından alır |
Düz veya bükük |
Alışılmışın çok üzerinde uzunluktaki ağızlığıyla tanınır |
|
Bükük |
Su kabağı gövdesi ve lüle taşı iç haznesiyle hem malzeme hem şekil olarak ayrı bir sınıftır |
Sınırlar her zaman keskin değildir: Apple ile Tomato veya Acorn ile Dublin arasındaki ayrım üreticiden üreticiye değişebilir. Poker adının iskambil masasında pipoyu elden bırakma ihtiyacından doğduğu anlatılır; Zulu ve Cutty gibi adların kökeni ise büyük ölçüde sözlü geleneğe dayanır.
Şekil içimi nasıl etkiler?
Şekil yalnızca estetik bir tercih sayılmaz; lüle geometrisi içimi doğrudan etkiler. Konik hazneli Dublin'de tütün dibe doğru azaldıkça tat yoğunlaşır; Pot ve Prince gibi geniş ağızlı şekiller aynı anda daha fazla tütün yüzeyi yaktığı için aromayı öne çıkarır. Tam bükük gövde ağırlık merkezini çeneye yaklaştırdığından Oom Paul, dişle taşımaya (clenching) en uygun büyük hacimli şekil kabul edilir. Poker gibi düz tabanlılar ise masa başında sık sık bırakılıp yeniden alınan pipolar olarak bilinir.
Fabrika şekil numaraları
Dunhill, Comoy's, GBD ve Peterson gibi büyük fabrikalar 20. yüzyıl boyunca şekilleri adla değil katalog numarasıyla tanımlamıştır. Dunhill'in özgün sisteminde yalnızca Billiard için yaklaşık elli ayrı kod bulunuyordu; LB kodunun "Large Billiard" anlamına geldiği kabul edilir. Peterson'da ise 999 (Rhodesian) ve 02 (Oom Paul) gibi numaralar şeklin kimliğiyle özdeşleşmiştir. Bu numaralar markalar arasında çeviriye izin vermez: aynı numara iki markada bambaşka şekilleri gösterebilir. Arşivlenmiş şekil çizelgeleri, bugün ikinci el (estate) pipoların tarihlendirilmesinde başvurulan temel araçlardır.