Pipo ve Sağlık
Pipo ve sağlık ilişkisi, pipo camiasında zaman zaman hafife alınan ancak bilimsel açıdan üzerinde geniş uzlaşı bulunan bir konudur. Dünya Sağlık Örgütü'ne (DSÖ) göre tütünün her biçimi zararlıdır ve tütün dumanına maruziyetin güvenli bir düzeyi yoktur. Pipo tütünü de yandığında sigara dumanındakiyle büyük ölçüde aynı kimyasalları açığa çıkarır. Bu madde, konuya ilişkin başlıca bulguları tarafsız biçimde özetler.
Pipo dumanı ve başlıca riskler
Tütün dumanı binlerce kimyasal bileşik içerir; kamu sağlığı kurumlarının verilerine göre bunların yaklaşık yetmişinin kanserojen olduğu bilinmektedir. Amerikan Kanser Derneği'nin yürüttüğü ve 2004'te Journal of the National Cancer Institute dergisinde yayımlanan geniş kapsamlı izlem çalışması (Cancer Prevention Study II), yalnızca pipo içen erkeklerde, hiç tütün kullanmamış olanlara kıyasla şu göreli risk artışlarını saptamıştır:
Hastalık |
Göreli risk (hiç kullanmayanlara göre) |
|---|---|
Gırtlak (larenks) kanseri |
13,1 kat |
Akciğer kanseri |
5,0 kat |
Ağız-yutak (orofarenks) kanseri |
3,9 kat |
Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) |
yaklaşık 3 kat |
Yemek borusu (özofagus) kanseri |
2,4 kat |
Koroner kalp hastalığı |
1,3 kat |
Duman akciğerlere çekilmese bile dudak, dil, ağız boşluğu, yutak ve gırtlak kanseri riski artar; çünkü ağız dokusu hem dumanla hem de dumandaki maddeleri taşıyan tükürükle sürekli temas hâlindedir. Dil ısırması gibi anlık tahrişler ise bu uzun vadeli risklerden ayrı, geçici rahatsızlıklardır.
"Sigaradan güvenli" miti
Pipo içicileri dumanı genellikle akciğerlere çekmedikleri için pipo çoğu zaman sigaradan "güvenli" sanılır. Araştırmalar bu kanıyı desteklemez. Aynı çalışmada pipoya bağlı riskler sigaraya göre genelde daha düşük, puroya benzer ya da ondan yüksek bulunmuş; günlük içim sayısı, içicilik süresi ve dumanı çekme derinliği arttıkça akciğer kanseri riskinin de arttığı gösterilmiştir. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), yanarak tüketilen tütün ürünlerini — pipo tütünü dâhil — en zararlı ürün kategorisi olarak tanımlar ve hiçbir tütün ürününün güvenli olmadığını vurgular. Kısacası "daha az riskli", "risksiz" anlamına gelmez.
Nikotin ve bağımlılık
Pipo tütünü nikotin içerir ve nikotin güçlü bağımlılık yapan bir maddedir. Duman akciğerlere çekilmese bile nikotin ağız mukozası yoluyla kana karışır; bu nedenle "çekmeden içmek" bağımlılık riskini ortadan kaldırmaz. Öte yandan FDA'ya göre hastalık ve ölümlerin başlıca sorumlusu nikotinin kendisi değil, yanma sonucu ortaya çıkan kimyasal karışımdır; nikotinin rolü, kullanımı sürdüren bağımlılığı beslemektir.
Tarihî kaynaklarda tütünün şifalı bir bitki sayıldığı dönemler anlatılır; tütünün Osmanlı'ya gelişi sırasında da hekimler arasında benzer tartışmalar yaşanmıştır. Bu tür görüşler dönemin inanışıdır ve bugünkü bilimsel bilgi karşısında geçerliliği yoktur.
Çevresel duman ve riskin seyri
DSÖ'ye göre çevresel tütün dumanına (pasif içicilik) maruziyetin de güvenli bir düzeyi yoktur; bu duman, içmeyen kişilerde kalp-damar ve solunum yolu hastalıklarına yol açabilmektedir. Türkiye'deki kapalı alan düzenlemeleri de bu gerekçeye dayanır; ayrıntılar Türkiye'de pipo mevzuatı maddesinde ele alınır. Aynı izlem çalışması, tütünü bırakanlarda riskin aradan geçen yıllarla birlikte azaldığını göstermektedir. DSÖ, bırakmayan kullanıcıların yarısına kadarının tütün yüzünden erken öldüğünü bildirmektedir.
Bu madde bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Kişisel sağlık kararları için hekime danışılmalıdır.