Briyar Pipo Şekil Adlarının Kökeni

Briar pipo şekil adları, merkezî bir kurulun tanımladığı bir sınıflandırma değil, katalogların, ticaret dergilerinin ve dükkân tezgâhının günlük dilinden kendiliğinden çökelmiş bir sözlüktür. Bu sözlükte üç ayrı katman iç içe durur: gerçek bir kişiye ya da yere işaret eden adlar, şekli doğrudan betimleyen adlar ve bugün görsel karşılığı kalmamış tarihî tesadüfler. Klasik pipo şekilleri dağarcığının neden bu kadar tutarsız göründüğü, büyük ölçüde bu üç katmanın birbirine karışmasıyla açıklanır.

Kişilerden ve Yerlerden Gelen Adlar

Lovat, İskoç soyluluğunda 15. yüzyıla uzanan Lord Lovat unvanına dayandırılır; özellikle 1871-1933 yılları arasında yaşayan, Clan Fraser of Lovat'ın 23. reisi ve tümgeneral rütbeli Simon Joseph Fraser ile ilişkilendirilir. Oom Paul, Afrikaancada "Paul Amca" demektir ve 1883-1900 arasında Güney Afrika Cumhuriyeti'nin (Transvaal) devlet başkanlığını yürüten Stephanus Johannes Paulus Kruger'in (1825-1904) lakabıdır; Kruger dönemin İngiliz kaynaklarında piposuyla birlikte anılır.

Prince'in, doğduğunda Albert Edward adını taşıyan ve 1841'den 1901'e kadar Galler Prensi sıfatıyla anılan VII. Edward'a atfedildiği kabul edilir; kral, ağır bir tütün tüketicisi olarak bilinir. Şeklin hangi firmanın tasarımı olduğu ise tartışmalıdır ve sık tekrarlanan Dunhill rivayeti kesin değildir. Nitekim firmanın 1921'de aldığı ilk kraliyet beratı VII. Edward'dan değil, o tarihte Galler Prensi olan bir başka Edward'dan gelmiştir. Yer adına dayanan adlandırma daha eskidir: Dublin şeklinin adını aynı adlı kentten aldığı kabul edilir; kil pipo çağında bir pipoyu üretildiği kasabanın adıyla anmak zaten olağan yöntemdi.

Sözünü Tutmayan ve Terk Edilen Adlar

Adların hepsi vaat ettiği şeye işaret etmez. Canadian'ın Kanada ile, Belge'nin (Belgique) Belçika ile bilinen bir bağı yoktur; Canadian bugün ülkeyle değil, uzun ve yassı boyunla (shank) tanımlanan bir aileyi anlatır ve Canadian ailesi başlığı altında toplanır.

Bazı adlar ise büsbütün kullanımdan düşmüştür. Bunun en ağır örneği, kayıtlara göre 20. yüzyıl başında Kapp & Peterson kataloglarında geçen "kaffir" adıdır. Arapça kâfir sözcüğünden türeyen bu kelime, Güney Afrika'da yüzyıl ortasına gelindiğinde ağır bir ırkçı hakarete dönüşmüş, 2000 tarihli bir yasayla nefret söylemi kapsamına alınmıştır. Peterson aynı biçimi sonraki yıllarda Zulu, Woodstock ya da Yachtsman gibi adlarla anmıştır. Daha sessiz bir kayboluşun örneği Unger (kimi kaynaklarda Ungar) adıdır: 1919 ve 1922 tarihli Amerikan satış kılavuzlarında "standart" biçimler arasında sayılmasına karşın bugün hemen hiçbir katalogda geçmez.

Bolluktan Numaraya

19. yüzyıl sonunda üreticiyi adlandırmada sınırlayan hiçbir kural yoktu. 1896 tarihli bir İngiliz ticaret dergisi, briar şekillerine Chubby, Tourist, Regent, Midget gibi gösterişli adlar verilmesini son derece pratik bir gerekçeye bağlar: müşteri beğendiği pipoyu adıyla yeniden ısmarlayabilsin. Yeni adlar hızla eklendi. 1908'de Rhodesian, Pan ve Calabash sektöre yeni giren biçimler olarak duyuruldu; 1913'te tanınmış bir firmanın kataloğunda yüz elli ayrı şeklin bulunduğu bildirildi.

Bolluk kendi sorununu doğurdu. 1918 tarihli bir habere göre William Demuth firması tek bir üretim hattındaki biçim sayısını yirmi dörde indirdi. Aynı yılların satış kılavuzları "standart" başlığı altında yalnızca düz ve kıvrık bulldog ile egg gibi bir avuç biçimi sayar. 1922'de Dunhill'in New York'taki temsilcisi ise adlandırmayı tümüyle bırakmıştı: her şekle bir numara düşülüyor, müşteriye o numaraya karşılık gelen çekmece açılıyordu. Briar pipoda adın ve numaranın bugün hâlâ yan yana yaşamasının kökeni buradadır. Ad hikâyeyi taşır, numara ölçüyü.