Bartlett Pipe Co.

Bartlett Pipe Co., pipoyu üstten değil alttan yakma fikrini ticari bir ürüne dönüştürmeye çalışmış Amerikan girişimidir. Markanın dayandığı buluş, New Jersey'de yaşayan Daniel C. Bianchino'ya aittir; başvurusu 6 Mart 1979'da yapılan patent 25 Kasım 1980'de US 4.235.252 numarasıyla tescillenmiştir. Patent kayıtlarına göre hak, 1993 yılında New Hampshire merkezli The Bartlett Pipe Company, Inc. adlı şirkete devredilmiştir; markanın adı da buradan gelir.

Alttan yanan hazne

Bartlett piposunun haznesi, alt ve üst uçları açık bir boru gibi tasarlanmıştır. Üst açıklık, hazneye tutturulmuş bir kapak düzeneğiyle örtülür; alt açıklığa ise tütünü yerinde tutan, paslanmaz çelikten bir elek taşıyan tabanlık oturur. Duman kanalı, üst açıklığın hemen altındaki bir hava deliğiyle sapa bağlanır. Tütün üstten doldurulur, bu deliğin biraz altında bırakılır ve alttaki elekten tutuşturulur. Böylece yanma alttan yukarıya doğru ilerler.

Patent metninde bu düzenin gerekçeleri sıralanır: yanma cephesi tabanda olduğu için hazne dibinde nem birikmesi azalır, kül alttan boşaltılabilir, üstteki kapak sayesinde rüzgârda ve yağmurda yakma kolaylaşır ve hava deliği tütünle tıkanmadığı için çekiş açık kalır. Yapı, hazneyi bir mekanizmanın parçası hâline getirmesi bakımından pipo filtreleri ve sistemleri başlığı altında incelenen çözümlere, özellikle de Kirsten Pipe Company örneğine yaklaşır.

Üretim ve damgalar

Koleksiyonculara ulaşan örnekler ağırlıkla briyar gövdelidir; hem düz cilalı hem kumlanmış yüzeyler görüldüğü aktarılır. Sap üzerinde çoğunlukla "Bartlett" adının ve altında patent numarasının yer aldığı, bazı pipolarda "Imported Briar" ibaresinin bulunduğu bildirilir. Kapak ile tabanlığın hangi metalden yapıldığı konusunda birbirini doğrulayan bir kayıt bulunmamaktadır.

Tasarımın pratikteki başlıca iddiası, pipoyu söndürmeden yönetebilmekti: üstteki açıklıktan tütün eklenebiliyor, alttaki tabanlık çıkarılarak kül boşaltılabiliyordu. Patent metni bunu içme sırasında bile yapılabilecek bir işlem olarak tarif eder.

Kayıtlara göre patent, tescilinden sonra bir süre büyük bir üreticinin elinde kalmış, sonra yeniden buluş sahibine dönmüştür. Bu ikinci dönemde tasarımın kaya akçaağacından yapılan ve "The Freedom Smoking Pipe" adıyla anılan bir sürümü geliştirilmiştir; briyar dışı ağaçların pipoculuktaki yeri için pipo yapımında kullanılan alternatif ağaçlar maddesine bakılabilir. Bu sürümde üst kapakta mantar ve deri kullanıldığı, pipoların bir dönem ülke çapında yüz kadar tütüncüye dağıtıldığı aktarılır.

Bartlett hiçbir zaman geniş bir kullanıcı kitlesine ulaşamadı. Alışılmış doldurma ve yakma alışkanlıklarını baştan değiştirmesi, markayı meraklı bir azınlığın ilgi alanında bıraktı. Bugün Bartlett pipoları, yirminci yüzyıl Amerikan patent pipoları arasında sayılan, sınırlı sayıda bulunan örnekler olarak toplanmaktadır.