Bessai: Cleveland Arcade'de İki Kuşaklık Bir Pipo Dükkânı

Bessai, Ohio'nun Cleveland şehrinde iki kuşak boyunca aynı adreste çalışmış bir pipo dükkânının adıdır. Adı, dükkânı uzun yıllar tek başına çeviren John Bessai'den gelir: aynı kişi tezgâhta pipo biçimlendiriyor, gelen pipoları onarıyor ve dükkânın tütün rafına bakıyordu. İşi ondan sonra oğlu Herb Bessai sürdürdü. Bessai adı Amerikan pipo tarihinde geniş bir üretim ağıyla değil, dar bir çevrede uzun yıllar korunmuş bir el işçiliğiyle anılır.

Arcade'deki dükkân

Dükkânın açılışı kayıtlarda yaklaşık 1898 olarak geçer. Adres, Cleveland'ın Euclid ve Superior caddeleri arasında uzanan, 1890'da hizmete giren cam tonozlu Arcade pasajıdır; şehir merkezinin en işlek kapalı alışveriş yapısı olan bu pasaj, bir esnaf atölyesi için düzenli müşteri akışı anlamına geliyordu.

Mekân iki odalıydı ve küçüktü. Öndeki bölüm satışa ve onarıma ayrılmıştı, arkadaki bölüm ise tezgâhtı. Bessai'nin pipoları baştan sona bu arka odada, tek elden biçimleniyordu; tezgâh başındaki saatler dükkânın sakin vakitlerine göre ayarlanıyordu. Böyle bir düzenin doğal sonucu düşük bir üretim hacmiydi. Ortaya çıkan az sayıdaki pipo çoğunlukla dükkânın kendi müşteri çevresinde kalıyor, bu çevrenin dışına pek az örnek ulaşıyordu.

Üretim ve damgalar

Bessai'nin bıraktığı işler ağırlıkla klasik kalıplardır. Bilinen örnekler arasında düzgün gövdeli billiard'lar, uzun saplı canadian biçimleri ve bulldog örnekleri sayılabilir. Malzeme briyardır; yüzey işlemede hem düz cila hem de sert, çentikli hatlara sahip rustikasyon uygulanmıştır.

Markanın en tanınır işareti damgasıdır: "J" ile "B" harfleri sırtlarındaki tek bir dikey çizgiyi paylaşacak biçimde birleştirilerek tek bir harf gibi vurulmuştur. Bu işaret hem ağızlıkta hem de sapın sol yanında görülür. Sap damgalarında ustanın adının yanı sıra "CLEVELAND, OH U.S.A." ibaresi ve "SPECIAL" ile X, XXX gibi derece işaretleri yer alır.

Kapanış ve markanın bugünkü izi

John Bessai'nin kesin ölüm tarihi bilinmiyor. Pipo kaynakları yalnızca 1969'dan önce öldüğünü aktarır; bazı koleksiyon kayıtlarında tarih 1968'in sonu olarak verilse de bu bilgi bağımsız bir belgeye dayandırılamıyor. Dükkânı oğlu Herb Bessai devraldı ve pipo yapımını sürdürdü. Aynı kaynaklara göre işletme yaklaşık 1978'de kapandı.

Bessai pipoları bugün ikinci el dolaşımında seyrek görülür. Ad, özellikle Ohio ve Orta Batı'daki koleksiyoncular arasında bilinir; bu bölgenin dışında ise pek tanınmaz. Sınırlı sayıda örnek üzerinden değerlendirilen işçiliği, koleksiyoncular arasında dönemin dükkân yapımı Amerikan pipoları içinde nitelikli sayılır. Marka bu yönüyle, aynı yıllarda ülkenin dört bir yanında kendi dükkânının arkasında çalışan bağımsız ustaların oluşturduğu Amerikan el yapımı pipo geleneğinin erken ve uzun ömürlü örneklerinden biridir.