Don Carlos
Don Carlos, Bruto Sordini ile eşi Rosaria Sordini'nin 1990 yılında Orta İtalya'nın dağlık kesimindeki Cagli kasabasında kurduğu el yapımı pipo atölyesidir. Marka, Pesaro çevresinde biçimlenen İtalyan atölye geleneğinin içinden çıkmış, kısa sürede kendi biçim dilini kuran imalathanelerden biri sayılır. Üretim bugün de aile ölçeğinde, tek tek işlenen parçalar hâlinde sürer.
Kurucunun yolu
Bruto Sordini, Cagli'de doğdu ve hukuk öğrenimi görürken pipo yapımına yöneldi; meslek hayatını hukuk yerine atölyede kurmayı seçti. 1974'te Giancarlo Guidi'nin Mastro de Paja atölyesine alınan ilk ustalardan biri oldu ve bu ortamda tezgâh deneyimini pekiştirdi. Guidi'nin yeni bir girişim için ayrılmasının ardından kurulan Ser Jacopo markasının kurucu ortakları arasında yer aldı. Birkaç yıllık ortaklığın sonunda kendi tasarım anlayışını serbestçe uygulamak isteyince ayrılıp Don Carlos'u kurdu.
Sordini'nin 1990 sonrası işleri iki uçta gezinir: bir yanda ölçülü, klasik oranlı biçimler; öte yanda alışılmadık hatlarıyla dikkat çeken serbest tasarımlar. Atölyenin zaman zaman yinelenen adlandırılmış hatları arasında, kayıtlara göre bir yaylı çalgı dörtlüsüne gönderme yapan Kronos ile gümüş ve altın bileziklerle donatılan Melos serisi anılır. Sordini'nin geçirdiği ağır bir motosiklet kazası üretimi bir süre kesintiye uğratmış, atölyeye dönüşünde tek parçaya daha çok zaman ayıran daha yavaş bir çalışma düzenine geçtiği aktarılır.
Yapım anlayışı ve damgalar
Atölye, kullandığı funda kökünü (briyar) açık havada en az iki yıl dinlendirdiğini belirtir. Kütükler tek tek seçilir, biçim büyük ölçüde elde çıkarılır. Don Carlos pipolarının ayırt edici bir tercihi, tütün haznesinin iç yüzeyinin kaplanmadan, çıplak ahşap hâlinde bırakılmasıdır; atölye bunu içimin doğrudan ağaç üzerinden gelişmesi için yapıldığını söyler. Ağızlıklarda parlak lusit yaygındır.
Derecelendirme müzik notası damgalarıyla yapılır. Pipolar önce yüzey işçiliğine göre ayrılır (rustik, düz ve düz damarlı); her grubun içinde bir, iki veya üç nota damgası vurularak damar düzeni sıralanır ve üç nota o grubun en üst derecesidir. Kayıtlara göre olağanüstü bulunan parçalarda "Chorale" damgası kullanılmıştır. Sap üzerindeki tipik damga dizisi, el yazısı biçimindeki "Don Carlos" adının altında "Fatta a Mano" ve "In Italia" ibarelerinden oluşur. 2002'den itibaren pipolara, ustanın tezgâh başındaki kıdemini veren bir tarih damgası eklendiği aktarılır: 1977'yi başlangıç sayan bu sistemde "50/2" işareti yirmi beş yılı, sonraki yıllarda vurulan düz sayılar ise bu rakamın üzerine eklenen yılları gösterir. Atölyenin daha sade işçilikli bir hattı ise Urbino adıyla anılır.
Konumu
Don Carlos, İtalya'da atölye ölçeğinde çalışan üreticilerin tipik örneklerinden biri kabul edilir: seri üretim yerine sınırlı sayıda, elden çıkma parçalar. Sordini'nin Castello gibi köklü İtalyan markalarıyla aynı gelenek içinde değerlendirilmesinin nedeni, Pesaro ve çevresinde gelişen bu el işçiliği kültürüne bağlılığıdır. Yörede pipo yapımının geçmişi eskidir; kayıtlara göre 1900'lerin başında Cagli yakınlarında çalışan Primo Soriani bu geleneğin bilinen adlarındandır.