Michel

Michel, bir pipo atölyesinin değil, bir tütüncü dükkânının adıdır. Kuzey Carolina'da Michel J. Mitchell tarafından işletilen Maison Michel, o dönemde yaygın olan usulü izleyerek pipolarını kendisi yontmak yerine hazır fabrika üretimlerini kendi adıyla damgalatmıştır. Bu nedenle Michel imzası tek bir atölyeye, tek bir ülkeye veya tek bir işçilik anlayışına karşılık gelmez.

Özel etiket düzeni

Yirminci yüzyılın ortasında büyük tütüncüler, ürün yelpazelerini genişletmek için tanınmış fabrikalara kendi adlarına parti üretim yaptırırdı. Michel damgalı pipolar da bu düzenin ürünüdür. Elde bulunan örneklerin damgaları birbirini tutmaz: kimi "Made in England", kimi Fransa, kimi de Danimarka menşeini gösterir. Bu dağınıklık, dükkânın yıllar içinde birden çok tedarikçiyle çalıştığına işaret eder. Kayıtlara göre pipoların büyük bölümü 1960'lı ve 1970'li yıllara tarihlenir. Dükkânın kendisinin ne zaman açıldığı ise bilinmemektedir.

MICHEL ve MICHEL DELUXE olmak üzere iki ayrı damga bilinir. Deluxe dizisinin bir bölümünde Charatan logosu ile "made in London England" menşe damgası birlikte görülür; bu örneklerin İngiliz fabrikasında mağaza için hazırlandığı kabul edilir. Geri kalan damgaların hangi atölyelere ait olduğu ise büyük ölçüde açıklığa kavuşmuş değildir. Dolayısıyla aynı ad altında hem briyar işçiliği yüksek örnekler hem de sıradan seri üretim parçalar bulunabilir; iki pipo arasındaki fark bazen tek bir vitrinin içinde bile göze çarpar.

Depoda kalan stok

Michel Mitchell 1980'de öldükten sonra dükkânı kız kardeşi bir bankaya satmış, satılmamış envanter ise ortadan kaybolmak yerine kırk yıla yakın bir süre depoda beklemiştir. Bu stok 2020'li yılların başında toplu bir müzayedeyle piyasaya çıkınca, yüzlerce hiç kullanılmamış Michel pipo kısa aralıklarla ikinci el pazarına dağılmış ve markanın kimliği konusunda uzun tartışmalar başlamıştır. Aradan geçen onlarca yıla rağmen hiç içilmemiş oldukları için bu pipolar, dönemin fabrika işçiliğini ve cila anlayışını bozulmamış hâliyle gösteren nadir örneklerdendir. Aynı gövde biçiminin farklı menşe damgalarıyla karşımıza çıkması da, mağazanın tek bir tedarikçiye bağlı kalmadığını destekleyen ipuçlarından biridir.

Değerlendirme

Michel damgası, koleksiyoncu açısından bir üretici imzası değil, bir satış noktası izidir. Bir Michel pipoyu tanımlamanın yolu, ada değil şekle, ağızlık (stem) yapısına, gövde oranlarına ve menşe damgasına bakmaktan geçer; asıl üreticiyi ancak bu ayrıntılar ele verir. Bu yüzden madde, tek başına bir marka tarihinden çok, yirminci yüzyıl ortasının özel etiket düzenine açılan bir pencere sayılır. Danimarka menşeli örnekler için de aynı temkinli okuma gerekir: menşe damgası üretimin yapıldığı ülkeyi gösterir, atölyenin adını değil.