Pipsan Pipoları

Pipsan Pipoları, İstanbul'da Tarihî Yarımada'nın Mercan semtinde çalışan ve Türkiye'de seri pipo üretiminin ilk adreslerinden biri sayılan bir işletmedir. Sattığı ürünlerin imalatını kendi bünyesinde yapar; üretimin ağırlığını pipo oluştursa da sigara ağızlığı, nargile ve tespih de aynı çatı altında çıkar. Yabancı kataloglarda adı çoğu zaman Türkçe harfleri düşürülerek "Pipsan Pipes" biçiminde geçer.

Kuruluş tarihindeki belirsizlik

Firmanın kendi tanıtımı 1970'li yıllardan bu yana faaliyette olduğunu söyler; Türkiye pazarındaki tanıtım metinleri de markanın o yıllarda ahlat ağacı piposuyla işe başladığını aktarır. Yabancı pipo arşivlerinde ise kuruluş için zaman zaman 1950'li yıllar anılır. Bu ikinci tarih, arşivin kendi kaydında Türkçe bilmeyen bir derleyicinin firma sayfasından çıkardığı tahmin olarak işaretlenmiştir ve bağımsız bir belgeye dayanmaz. Aradaki farkın kesin olarak çözülmesi için ticaret sicili gibi birincil kayıtlara bakmak gerekir.

Ahlattan briyara

İşletmenin en eski ürün hattı ahlat ağacına, yani Anadolu'da yaygın bulunan yaban armuduna dayanır ve bu seri bugün de sürer. Armut odunu yalnızca yerel bir çözüm değildir; briyar yaygınlaşmadan önce Avrupa'da da pipo yapımında kullanılmış, sonrasında hesaplı modellerde yerini korumuştur. Zamanla zeytin ve kiraz gibi başka sert ağaçlar da katalogda yer buldu; bu malzemelerin hazne olarak nasıl konumlandığı pipo hazne malzemeleri maddesinde ele alınır. Eldeki yerel odunla iş görmek Türkiye için yeni bir alışkanlık da sayılmaz: Osmanlı dönemindeki Tophane lüleciliği de yörenin kilinden beslenen bir üretim koluydu.

2005'te firma, briyardan üretilen ayrı bir üst seriyi tescilli Dapper Pipes adıyla piyasaya çıkardı. Türkiye piyasasında briyar için sıkça "gül kökü" denir; ad yerleşmiş olsa da yanıltıcıdır, malzemenin gülle bir ilgisi yoktur. Firmanın tanıtımına göre bu seride uzun süre dinlendirilmiş briyar kullanılır ve modeller sınırlı sayıda çıkarılır; kökün yaşına ilişkin verilen rakamlar bağımsız olarak doğrulanabilir nitelikte değildir.

Üretim yöntemi

Pipsan'da kaba biçimlendirme tezgâhta yapılır, bitirme ve rötuş el işçiliğine bırakılır. Firmanın aktardığına göre ağızlık, metal bilezik ve filtre gibi parçalar da dışarıdan alınmaz. Bu düzen markayı, tek ustanın imzasını taşıyan yapımlarla büyük ölçekli fabrika üretimi arasındaki ara kuşağa yerleştirir; ayrımın kendisi artisan pipo ve fabrika piposu maddesinde tartışılır.

Dağıtım ve camia ile ilişki

Pipsan 2007'de İtalyan Lorenzo Pipes ile yaptığı anlaşmayla bu markanın modellerini Türkiye'ye getirmeye başlamış, böylece üretimin yanına ithalatı da eklemiştir. Kendi ürünlerinin başlıca dış pazarları arasında Almanya, İran, Rusya, Ukrayna ve Yunanistan sayılır.

Marka, yerli pipo topluluklarıyla da bağ kurmuştur: İstanbul Pipo Derneği önderliğinde düzenlenen İstanbul Pipe Cup 2019 etkinliği için Dapper adıyla anma piposu hazırlanmıştır. Öte yandan, Ukrayna kökenli sayılan Golden Gate pipolarının Pipsan tezgâhlarında yapıldığı yolunda bir iddia da dolaşır; bu bilgi kaydedildiği yerde bile doğrulanmamış olarak verilir ve burada yalnızca not düşülmüştür.