VanRoy

VanRoy (dönem ilanlarında sık sık ayrı yazımıyla "Van Roy"), İkinci Dünya Savaşı'nın son yıllarında New York'ta ortaya çıkan bir Amerikan pipo şirketidir. Adres olarak Empire State Building'i gösteren firmanın varlığına dair bulunabilen en eski belge Ekim 1944 tarihli bir dergi ilanıdır; daha öncesine ait bir kayıt bugüne kadar ortaya çıkmamıştır. Marka, ağızlığın sapa vidayla oturduğu bağlantı sistemiyle tanınmış, bu sistem sonradan Dr. Grabow pipolarının imzası hâline gelmiştir.

Model dizisi ve teknik özellikler

Ekim 1944 tarihli ilan dört model sıralar: Arista, Bard, Courier ve Dumont. İlandaki sıralama, dönemin Amerikan seri üretim alışkanlığına uygun biçimde en sade briyar gövdeden en özenlisine doğru bir basamaklanmayı düşündürür; ne var ki modeller arasındaki farkın ne olduğu ilanda açıklanmaz. Pipolarda kullanılan ve "Ajustomatic" adıyla anılan bağlantıda, ağızlığın dişli tırnağı sap yuvasına vidalanır; böylece ağızlık her takıldığında sapla aynı hizaya getirilebilir. Firma ayrıca haznenin fabrikada astarlanmasını "Magic Cake" adıyla tanıtmıştır; amaç, piponun daha ilk kullanımlarından itibaren kömür tabakası oluşmuş gibi davranmasıdır.

Damgalama ayrıntıları, VanRoy pipolarının tarihlendirilmesinde koleksiyoncuların başlıca dayanağıdır. Erken örneklerde ağızlıkta dolu gövdeli bir zambak (fleur-de-lis) rozeti bulunur ve sapta patentin beklemede olduğunu belirten bir ibare yer alır. Ajustomatic düzeneğine ilişkin 2.461.905 sayılı patent 1949'da tescillenmiş, bu tarihten sonraki pipolar patent numarasını ve "Magic Cake" ibaresini taşımaya başlamıştır. Bu ara dönem örneklerinde zambak rozeti görülmez; sonraki yıllara ait bazı pipolarda rozet, bu kez içi boş bir çizim olarak yeniden ortaya çıkar.

Sahiplik değişikliği ve sonrası

Markanın yolu 1953'te değişti. O yıl üretimini Kuzey Karolina'nın Sparta kasabasına taşıyan Henry Leonard & Thomas Inc., o güne dek M. Linkman & Co. çatısı altında yürütülen Dr. Grabow hattının haklarını satın aldı; aynı sırada New York merkezli birkaç küçük pipo firmasını daha bünyesine kattı ve VanRoy da bunların arasındaydı. Bazı koleksiyoncu kaynakları devri 1940'ların sonuna çekse de kayıtlarda öne çıkan tarih 1953'tür.

Sparta'ya taşınmanın ardından VanRoy adı bir süre daha kullanıldı; ne var ki bu geç dönem pipoları artık ucuz bir yan hat niteliğindeydi. Vidalı bağlantı bırakılmış, yerini sapa geçmeli tırnak (push tenon) almıştı; Ajustomatic adı ise Dr. Grabow serilerinde yaşamayı sürdürdü. Bu yüzden bugün ikinci el piyasada karşılaşılan VanRoy pipoları, hangi döneme ait olduklarına göre birbirinden hayli farklı işçilik gösterir. Erken New York örnekleri sınırlı sayıda kalmakla birlikte, savaş yılları Amerikan pipo sanayisinin teknik arayışlarını belgeledikleri için ilgi görür.