William H. Hendrikx

William H. Hendrikx, iki savaş arası dönemde New York eyaletinde çalışmış, adı bugün büyük ölçüde 1934'te tescillenen bir pipo patenti üzerinden takip edilen bir ustadır. Mesleğinde birbirine hiç benzemeyen iki konumda bulundu: önce New York'un College Point semtindeki funda kökü (briar) pipo fabrikalarını yöneten bir işletmeciydi; sonra Hudson vadisindeki küçük bir yerleşimde kendi tezgâhını kurup tek başına pipo yaptı. Bu ikili geçmiş, dönemin Amerika'sında fabrika üretimiyle el yapımı arasındaki sınırın ne kadar geçişken olduğunu gösterir.

Fabrika Yıllarında Bir Yönetici

Hendrikx'in ABD'deki ilk mesleki kimliği üreticilik değil yöneticilikti. 1923'te College Point'teki A. Frankau & Co. fabrikasının başında olduğu belirtilir; bu tesisin İngiliz BBB markasının Amerika'daki üretim ayağı olduğu aktarılır. Sonraki yıllarda, Long Island üzerindeki aynı semtte kurulu Hesson fabrikasının yönetimiyle de anılır; anlatılana göre bu yöneticilik dönemi yirmi yıl kadar sürdü.

Ustanın Amerika'ya gelmeden önceki hayatına ilişkin bilgiler ise yalnızca pipo literatüründeki anlatılara dayanır, bağımsız bir kayıtla desteklenmiş değildir. Bu anlatılara göre 1882'de Amsterdam'da, dil öğretmenliği yapan bir babanın oğlu olarak dünyaya geldi; küçük yaşta birkaç dil öğrense de kendi yolunu el zanaatlarında aradı ve Hollanda'da bir pipo fabrikasında yarı zamanlı çalışarak zanaata girdi. Yine aynı kaynaklara göre 1906 dolaylarında Kanada'ya, Quebec'e göç etmiş, 1915'e gelindiğinde ise Long Island'a yerleşmişti.

Ulster Park'taki Tezgâh

Yönetici olarak geçen yılların ardından Hendrikx'in planı Ulster County'de toprakla uğraşmaktı; borsa çöküşü bu planı boşa çıkarınca eski mesleğine döndü. Esopus ilçesine bağlı Ulster Park'ta, ahırdan bozma bir yapıda tezgâhını kurup el yapımı pipo üretmeye başladı. Atölyenin kuruluşu için kaynaklarda 1920'lerin sonu anılır; ne var ki aynı anlatı kuruluşu 1929 borsa çöküşünün ardına yerleştirdiği için bu tarih kendi içinde tutarsızdır. Elde kesin olan, 1931'de patent başvurusunu yaparken Ulster Park'ta oturuyor olmasıdır. Adı sektörde zaten biliniyordu; aktarıldığına göre atölyenin dış duvarına iri harflerle yazılmış "Buy American Products" ibaresi ve yola bakan tabelası, çevrede tanınmasını sağlamıştı.

1934 Patenti

Hendrikx'in 31 Temmuz 1931'de yaptığı başvuru, 27 Mart 1934'te 1.952.862 numarayla tescillendi. Belgede mucit "William Hendrikx, Ulster Park, New York" olarak geçer; hak, New York merkezli William De Muth & Company'ye devredilmiştir. Yedi istemlik tarif, sap ile ağızlığı birbirine bağlayan iki parçalı metal bir boru üzerine kuruludur: sapın hazneye açılan dar deliğine vidalanan bir uç parçası ile ağızlığın içine sabitlenen ince boru, iç içe geçerek sızdırmaz bir ek oluşturur. Duman kanalı bu ek boyunca kesintisizdir ve hazneden ağza doğru kademe kademe daralır.

Belgede sayılan amaçlar üç başlıkta toplanır: tükürüğün hazneye doğru ilerleyip tütün suyuna karışmasını engellemek; borunun içinde biriken nemi kanaldaki bir kademede tutarak gurultuyu ve geri akışı önlemek; piponun hiçbir parçasını sökmeden pipo temizleyicisini duman yolu boyunca geçirebilmek. Tasarım bu yönüyle dönemin metal yoğuşturucu ve filtre sistemleri akımının içinde durur. Hendrikx bu ağızlığı Ulster Park'ta yaptığı pipoların çoğunda kullandı.

Geriye Kalanlar

New York eyaleti sağlık kayıtlarına dayandırılan bilgiye göre Hendrikx 23 Ağustos 1961'de öldü; son iki yılında sağlığı bozulmuş, tezgâh başına geçemez olmuştu. İmzasını taşıyan pipolara bugün seyrek rastlanır. Adı daha çok tescil belgesinde bıraktığı iz üzerinden takip edilir; bu da onu, yirminci yüzyıl başında pipoyu daha kuru içirmek için metal boru deneyen kalabalık mucit kuşağının belgelenmiş üyelerinden biri yapar.