Comoy's Damga Tipolojisi ve Tarihlendirme

Comoy's damga tipolojisi, Londralı firmanın pipolarında bir damganın ne yazdığı kadar nasıl vurulduğuna bakarak üretim aralığını daraltma yöntemidir. Marka hiçbir dönemde pipoya yıl kodu vurmadı; tarih tek bir işaretten değil, yazı karakteri, çerçeve biçimi ve ağızlık işaretinin birlikte kurduğu bileşimden okunur. Firmanın kendi geçmişi Comoy's of London maddesinde, tarihlendirmenin genel çerçevesi Comoy's tarihlendirme kılavuzunda anlatılır; burada işaretlerin kendi biçimi ele alınır.

Çerçevenin biçimi

Aynı sözcükleri taşıyan iki damga, dış hatları farklıysa farklı dönemlere ait olabilir. Kavis çizen "COMOY'S" ile karşı yüzdeki kavisli menşe ibaresi çoğu kez tam daireye değil, iki ucu sivrilen basık bir ovale oturur. Harflerin üst üste dizilip kapalı bir daire oluşturduğu kalıp ise ayrı bir gruptur. Extraordinaire serisinde menşe ibaresinin oval çerçeveli biçimi görülür.

Bu ayrımın sınırları keskin değildir. Aşınan damga kalıplarının yerine yenileri yaptırılmış, eskiler bir süre daha tezgâhta kalmıştır; dolayısıyla iki biçim aynı yıl üretilmiş pipolarda yan yana çıkabilir. Şekil numarasının okunması için Comoy's şekil numaraları listesine bakılır.

Menşe ibaresinin katmanları

En erken ibare "London Made"dir; 1902'ye kadar geriye gider ve Comoy's bu ibareyi kullanan ilk Londralı üretici sayılır. Sözcük sırası ters çevrilmiş "Made in London" 1921 damgalı örneklerde, kavisli marka yazısının altında düz satır hâlinde görülür. Daire içine yerleştirilen "Made in England" 1910'a inen örnekler taşısa da asıl 1930'lardan sonra yaygınlaşır. Daire içindeki "Made in London" ile altındaki ayrı "England" satırı ise savaş sonrası ihracat döneminin işaretidir; İkinci Dünya Savaşı öncesine ait bilinen örneği yoktur.

Katmanlar her zaman düzgün sıralanmaz. Bileziği 1920'yi gösteren bir örnekte iki ibare üst üste vurulmuştur: silik kalan "Made in London" ile üzerine gelen "London Made". Böyle çift damgalar, geçiş yıllarında eski ve yeni kalıpların birlikte kullanıldığını gösterir.

Ağızlığın söyledikleri

Kakma "C" ağızlığın yan yüzüne 1919 dolayında işlenmeye başlandı. Biri beyaz, ikisi siyah üç ayrı parça ve üç ayrı delme gerektirdiği için "üç parçalı C" diye anılır; 1920'ler ile 1930'ların başındaki örnekleri savaş sonrasına göre incedir. Kimi erken pipolarda harf yan yüzde değil, ağızlığın üstünde durur. Uygulama 1980'lerin başında, Cadogan döneminde bırakıldı; yerini önce ortasında harf bulunan tek delikli kakma, sonra lazer baskı aldı. Ağızlık malzemesi ile birlikte bu ayrıntı, sonradan değiştirilmiş ağızlıkları da ele verir. Grand Slam serisinde ise 1933-1945 arasında beyaz-turkuaz-beyaz üç şeritli bar logosu kullanıldı; savaştan sonra bu seride de üç parçalı "C"ye dönüldü.

Takvime bağlayan örnekler

Yukarıdaki tipoloji, yıl harfi okunabilen pipolar sayesinde takvime tutturulur. Sapla ağızlık arasındaki bilezik gümüşse üzerinde üç işaret aranır: ayarı gösteren yürüyen aslan, ayar dairesini gösteren simge (Londra için leopar başı) ve yılı veren harf. Yıl harfi düzeni İngiltere'de 1478'e dayanır ve her yıl değişir. Yine de sonuç mutlak değildir: bilezikler fabrikaya parti hâlinde geldiğinden damgalandıktan aylar, hatta bir yıl sonra takılmış olabilir; çatlak bir sapı onarmak için çok daha sonra da eklenmiş olabilir.

Koleksiyoncu kayıtlarında öne çıkan birkaç damgalı örnek şu tabloyu veriyor:

Bu dizi kesin bir takvim değil, kaba bir iskelettir; tek tek pipolara dayanan gözlemlerden derlendiği için ara yılların nasıl damgalandığı açık değildir.