Memories of Charatan Pipes and Notes on their Dating
"Memories of Charatan Pipes and Notes on their Dating", Charatan pipolarının damgalarından ve ağızlık biçimlerinden yola çıkarak yaklaşık bir üretim tarihi çıkarmayı deneyen, 1998'de Kuzey Amerika Pipo Koleksiyoncuları Derneği'nin (NASPC) bülteni The Pipe Collector'da yayımlanmış bir yazıdır. Yazarı Ivy Ryan, 1960'ların ortasından 1970'lerin başına kadar Londra'daki Charatan atölyesini defalarca ziyaret etmiş bir pipo içicisidir; metin fabrika kayıtlarına değil, bu ziyaretlerden kalan hatıralara ve yazarın elinden geçmiş pipolara dayanır. Yazı, Charatan tarihlendirmesinde en çok atıf alan metinlerden biri olduğu kadar en çok itiraz edilen metinlerden de biridir.
Yazının dayandığı marka tarihi
Metnin çatısını kuran olgular şöyledir: Charatan'ın Londra'da Frederick Charatan tarafından, kayıtlara göre 1863'te kurulduğu; oğlu Reuben'in babasının emekliliğinin ardından, 1910 dolaylarında işi devraldığı; atölyenin uzun yıllar Prescot Street'te çalıştığı. Şirketin aile mülkiyetinden çıkışı 1960'ların başına tarihlenir: Amerikalı ithalatçı Lane Limited markayı satın almıştır. Kuruluş yılı ile satış yılı için kaynaklar tam olarak uyuşmaz; bazı derlemeler kuruluşu 1870'lere, Lane devrini de 1962-1963'e koyar. Bu yüzden her iki tarih de kesin değil, yaklaşık okunmalıdır.
Sonraki dönüm noktaları daha az tartışmalıdır. Charatan 1965'te kapanan Ben Wade atölyesinin makinelerini almış, ancak bu makineleri Prescot Street'te kullanmamıştır. 1970'lerin sonunda Lane Limited Dunhill çatısı altına girmiş, Prescot Street atölyesi 1982'de kapanmış, üretim Dunhill'in başka bir tesisine taşınmıştır. Marka adının Dunhill'den ayrılıp J. B. Russell şirketine geçişi ise 1988 dolayına tarihlenir; bazı derlemeler yeni sahibin üretimini 1990'ların başına koyar.
Tarihlendirme ölçütleri
Yazının asıl katkısı, Charatan'ın Dunhill gibi yıl kodu kullanmamış olmasından doğan boşluğu doldurma denemesidir. Marka, ömür boyu geçerli bir değişim güvencesi verdiği için pipoyu yılıyla işaretlemeye gerek duymamıştır. Ryan bunun yerine şu ayrıntılara bakılmasını önerir:
Belirti |
Yazıya göre işaret ettiği dönem |
|---|---|
CP damgasında belirgin serif |
1955 öncesi |
Ağızlıkta Lane'in süslü "L" harfi |
ABD'ye giden pipolar; savaş sonrasından 1988'e |
"FH" (Free Hand) damgası |
1940'lardan 1958 dolaylarına |
Küçük harfli "MADE BY HAND" damgası |
1958-1965 |
Üç satırlı, el yazısı "City of London" damgası |
1965 sonundan 1979'a |
Numara ile birlikte "D.C" damgası |
1970'lerin sonundan 1988'e |
Aynı yazıda Double Comfort ağızlığın 1960'ta kullanıma girdiği, şekil numarasının yanındaki "X" işaretinin ise sıradan eğer ağızlıkla (saddle) yapılmış pipoları ayırt ettiği belirtilir. Kalite basamakları için de Belvedere'den Supreme'e uzanan bir sıralama verilir; 1965 sonrasında bu sıralamaya yeni üst kademelerin eklendiği söylenir. Damga okumanın genel mantığı için pipo damgaları ve logoları maddesine bakılabilir.
Neden ihtiyatla okunmalı
Pipedia, metni yeniden yayımlarken başına bir uyarı koymuştur: Charatan koleksiyoncularının bir bölümü, özellikle tarihlendirmeye ilişkin bilgilerin bir kısmını yanlış ya da yanıltıcı bulmaktadır. Yazarın kendisi de fabrika kayıtlarına erişemediğini, savaş öncesi belgelerin bombalamada yok olduğunun kendisine anlatıldığını söyler. Metnin üretim yöntemine ve briyar kürleme uygulamasına dair bölümleri ise gözleme dayalı aktarımlardır; bağımsız kayıtlarla doğrulanmış değildir. Bu nedenle yazı, tek başına bir tarihlendirme otoritesi olarak değil, başka kaynaklarla karşılaştırılacak bir tanıklık olarak kullanılmalıdır.