Bru-Bu

Bru-Bu, İsviçre'nin Solothurn kantonundaki Kleinlützel köyünde kurulan pipo fabrikasının 1932 sonrasındaki ticari adıdır. Pipolarına vurduğu BBK damgası nedeniyle koleksiyoncu çevrelerinde çoğunlukla bu üç harfle anılır.

Kleinlützel: küçük bir köyün pipo sanayii

Fransa sınırına yakın, birkaç yüz haneli bir dağ köyü olan Kleinlützel, 19. yüzyılın sonunda İsviçre'nin pipo üretim odağına dönüştü. Bunu iki aile işletmesine borçludur: Brunner ailesinin 1878'de başlattığı atölye ve 1892'de Moritz Tschan'ın kurduğu ikinci fabrika. İki tezgâhın aynı vadide yoğunlaşması, köye "İsviçre'nin Saint-Claude'u" nitelemesini kazandırmıştır. Tschan tesisi bugün, makineleri çalışır durumda tutulan bir pipo ve baston fabrikası müzesi olarak ziyarete açıktır; Brunner işletmesinden ise yalnızca marka adı ve damgası kalmıştır.

Josef Brunner'ın atölyesi

Bru-Bu'nun kökeninde çiftçi bir ailenin oğlu Josef Brunner vardır. 1871'de Alsas'ta bir pipo tornacısının yanına çırak verilen Brunner, çıraklığını bitirdikten sonra dönemin âdetince kalfalık yolculuğuna çıkmış, bu yolculuk onu o yıllarda funda kökünden (briyar) pipo üretiminin dünya merkezi sayılan Saint-Claude kasabasına götürmüştür. Sanayi ölçeğinde pipo yapımını orada öğrendi.

Köyüne 1878'de dönen Brunner, babasının evinde bir torna tezgâhı kurarak iki küçük kardeşiyle kendi hesabına çalışmaya başladı; ilk ürünler çevre kasabaların pazarlarında elden satılıyordu. Üretimin atölye ölçeğini aşması, ailenin 1893'te miras yoluyla edindiği değirmene bağlıdır: tezgâhlar değirmenin yan yapısına taşınınca su gücüyle döndürülebilir hâle geldi. Kayıtlara göre bunu on yıl içinde ayrı bir fabrika binası ve pipoyla aynı ahşap işçiliğine dayanan bir baston bölümü izledi. Kleinlützel pipolarının çeşitli sergilerden ödülle döndüğü, bu arada 1914'te Bern'deki İsviçre Ulusal Sergisi'nde altın madalya aldığı aktarılır; bu ödül bugüne yalnızca ikincil kaynaklardan ulaşmıştır.

Bunalım, ortaklık ve yeni ad

Yüzyıl dönümünde işler o kadar açıldı ki köyde çalışacak insan bulunamaz oldu; sorunu çözmek için Laufen'de bir şube açıldı, ancak bu tesis kalıcı olmadı. Asıl kırılma 1920'lerle 1930'ların başındaki iktisadi bunalımda yaşandı. Aynı sıkıntıyı yaşayan Saint-Claude'lu büyük Fransız fabrikalarının İsviçre pazarına ucuz pipo yığması, yerli üreticinin karşılık veremeyeceği bir baskı yarattı. 1931'de 180 kişilik kadronun yaklaşık 150'si işten çıkarıldı; kalan küçük ekip, ucuz elektriğin ayakta tuttuğu Kleinlützel atölyesinde çalışmayı sürdürdü.

İşletmeyi ayakta tutan hamle 1932'de geldi. Servetini Amerika Birleşik Devletleri'nde kazanmış, adı yalnızca soyadıyla bilinen Buhofer ailenin yanına ortak olarak girdi ve şirket Brunner-Buhofer-Kompagnie adını aldı; bu uzun ad kısa sürede Bru-Bu'ya indi. Ortaklıkla birlikte program da genişledi. Piponun yanında ahşap oymacılığına dayanan işler — aile armaları, sofra tahtaları ve her geçen yıl büyüyen turizm için hediyelik eşya — ağırlık kazandı. Pipo hiçbir dönem programdan çıkmadı, ama üretim geleneksel İsviçre biçimlerinden uzaklaşıp Avrupa'da yaygınlaşan standart kalıplara yaklaştı.

Kapanış ve atölyenin ikinci hayatı

Bru-Bu 1970'lerin sonuna doğru faaliyetini durdurdu; Brunner ailesinin bir kolu kereste ticaretinde kaldı. Boşalan atölye 1986'da yeniden pipo üretti: emekli bir tütün sanayii yöneticisi olan Horst Wiethüchter'in girişimiyle, Danimarkalı usta Former burada Bentley adlı üst sınıf pipo markasının üretimini yönetmeye başladı. Bu dönem yaklaşık on yıl sürdü, ardından üretim Danimarka'ya taşındı.