Karl Erik

Karl Erik, Danimarkalı Karl Erik Ottendahl'ın (1942-2004) iki ön adından oluşturduğu pipo markasıdır. Danimarka okulu denince akla çoğunlukla sayılı adette üretilen, tek nüsha ve pahalı işler gelir; Ottendahl ise hedefini bunun tam karşısına koydu ve serbest biçim pipoyu orta gelirli bir içicinin alabileceği bir ürüne dönüştürmeye çalıştı. Bunu yaparken tezgâh yardımını saklamayan, buna karşılık son biçimi ele bırakan kendine özgü bir düzen kurdu. Kırk yıla yaklaşan üretim ömrü, on beş kişilik bir imalathaneyi de tek kişilik bir atölyeyi de kapsar.

Aalborg'dan Nairobi'ye

Ottendahl, Jutland yarımadasının kuzeyindeki Aalborg'da doğdu. On dört yaşında pipoyla tanıştı, okulu bitirince on altısında litografi çıraklığına başladı. Pipo yontmak bu yıllarda boş vakit uğraşıydı; ilk işlerinin çoğu iş yerindeki kıdemli ustalara armağan edildi. 1962'de mesleğini sürdürmek üzere Kenya'nın başkenti Nairobi'ye gitti; orada beğendiği pipoyu bulamayınca kendi ihtiyacını yine kendi eliyle karşıladı. Üç yıl sonra ülkesine döndüğünde litografi ona yeterli geliri sağlamıyordu, o da gelirini artırmak için birkaç pipo satmaya başladı. Bu işlere iki ön adını verdi ve "KE" harfleriyle damgaladı. Kopenhag'ın büyük tütüncülerinden birkaçının pipoları raflarına alması işin yönünü değiştirdi: Ottendahl daha iyi tezgâhlar edinip mesleği tam zamanlı yapmaya geçti. Markanın başlangıcı kayıtlarda genellikle 1960'ların ortasına konur.

Tezgâhın ve elin paylaştığı üretim

Talep büyüyünce 1967-68 dolaylarında daha geniş bir yere taşınıldı ve ilk çalışanlar işe alındı. Asıl sıçramayı New York merkezli Wally Frank Ltd. ile kurulan ilişki sağladı; ithalatçı, kataloğundaki uygun fiyatlı ürünlerin arasına konabilecek, ancak işçiliğinden ödün verilmemiş Danimarka işi serbest biçim ve fantezi pipolar arıyordu. Atölye zamanla on beş kişiye kadar genişledi, üretim aşamalara bölündü ve her usta belirli bir işte uzmanlaştı. Bu kadrodan geçen Bent Nielsen ile Peder Christian Jeppesen sonradan kendi adlarıyla anılan yapımcılar oldu.

Ottendahl'ın "el yapımı" tanımı, kaba biçimlendirmenin otomatik tezgâhlarda yapılmasını dışlamıyordu; elin işe girdiği yer son biçim ve bitirme aşamalarıydı ve usta bunu açıkça söylerdi. Sonucu asıl belirleyen ayrıntı, kopya frezeden uzak durmasıdır: birbirini andıran çok sayıda KE piposu vardır, ama hiçbiri bir diğerinin birebir kopyası değildir. Ağızlıkların büyük bölümü Stanwell'den bitmeye yakın hâlde geliyor, kumlama işi de ağırlıklı olarak aynı firmada yapılıyordu.

Atölyenin ürünleri yalnızca kendi damgasıyla satılmadı. Danimarka ve ABD pazarları için Champ of Denmark, Knute, Larsen & Stigart, Shelburne, Garrick, Sven Egholm ve Wenhall gibi adlar altında da üretim yapıldı. Bu adlar zaman zaman iç içe geçtiği, hatta aynı pipo üzerinde birlikte kullanıldığı için, damgaya bakarak kesin ayrım yapmak çoğu örnekte mümkün olmaz.

Kalite damgaları

Eski düzende kalite 4'ten 1'e doğru yükselen rakamlarla gösterilir, baştan sona elde yapılan tek nüshalara "Ekstravagant" damgası vurulurdu. Sonraki düzende rakamların yerini D'den A'ya sıralanan harfler aldı; Ekstravagant örnekler ise C, B, A, AA ve AAA basamaklarına ayrıldı. Bu sistemin dışında kalan "II S" damgası koleksiyonerler arasında uzun süredir tartışılır. Camiada dolaşan açıklamaların hiçbiri doğrulanmış değildir; doğrulanabilen tek nokta, bu pipoların yalnızca ABD pazarına gitmiş olmasıdır.

Yalnız çalışmaya dönüş

Serbest biçimin dünya genelinde gözden düşmesi ve alıcıların fiyat baskısı yüzünden Ottendahl 1987'de ABD'ye ihracatı tümüyle kesti. İmalathaneyi yönetmek ona kendi tezgâhının başına geçecek vakti bırakmıyordu; 1990'da yönetimden çekilerek yeniden tek başına çalışmaya döndü. Bu son dönemde daha klasik biçimlere yaklaştı, kullandığı funda kökünün (briyar) damarını biçimin belirleyicisi saydı ve ağızlıklarını elde kesti. 1990'larda Stanwell'in H.C. Andersen serisi için birkaç model tasarladı. 1998-99 dolaylarında "Karl Erik" adının Almanya haklarını Planta Tabak-Manufaktur'a devretti; bundan sonra Alman pazarına gönderdiği kendi işlerini soyadıyla, "Ottendahl" damgasıyla imzaladı. On üç yıllık aranın ardından ABD satışları 2000'de yeniden açıldı. Ottendahl 12 Eylül 2004'te Zelanda adasındaki Korsør'de, evinde geçirdiği inme sonucu öldü.