Sixten Ivarsson

Sixten Ivarsson (1910-2001), Kopenhag'da çalışmış İsveç doğumlu bir pipo ustasıdır. Bıraktığı iz, tek tek pipolardan çok yöntemdedir: Lüleyi tornanın dayattığı simetriden kurtaran elle biçimlendirme tekniğini tezgâhın merkezine almış, aynı yıllarda bir fabrikanın seri üretimine model vermiştir. Böylece Danimarka'da pipo yapımı hem tek başına ayakta durabilen bir zanaat hem de uzaktan tanınan bir tasarım dili hâline geldi; bugün Danimarka okulu denen çizginin çıkış noktası kabul edilir.

Tamirhaneden bağımsız tezgâha

Kayıtlara göre İsveç'in güneyindeki Skåne bölgesinde doğdu ve 1930'ların ortasında Kopenhag'a yerleşti. Savaş, İngiliz ve Fransız yapımı pipoların Danimarka pazarına girişini durdurmuştu; eldeki pipolar defalarca onarılarak kullanılıyor, tamirhaneler alışılmadık bir yoğunlukla çalışıyordu. Ivarsson mesleğe bu koşullarda, Suhr's adlı tamirhanede başladı; yıllarca yalnızca onarım yaptı, sonra aynı tezgâhta yeni pipo üretmeye girişti. Suhr's'ten ayrılışının nedeni, bir pipo fabrikasına verdiği biçimlerden doğan telif payının atölye sahibiyle nasıl paylaşılacağı konusundaki anlaşmazlıktı. 1950'lerin başında kendi atölyesini kurduğunda, kayıtlara göre Danimarka'da bu işi bağımsız olarak yapan ilk usta oldu.

Fabrikaya çizilen biçimler

Atölyede yeni pipo da yapıldığı duyulunca müşteri çevresi genişledi; bunlardan biri, kırsalda küçük bir üretim yeri işleten Poul Nielsen'di. Nielsen, Ivarsson'un biçimlerini makine üretimine uyarlamak istedi ve kırk yılı aşan bir iş birliği başladı. Anlatıldığına göre Stanwell markasının ilk düzenli kataloğundaki şekillerin bir bölümü bu iş birliğinin ürünüdür. Bunun teknik ön koşulu, fabrikanın 1940'ların sonunda edindiği kopyalama frezeleriydi: Elde biçimlendirilmiş bir örneği birebir çoğaltabilen bu tezgâhlar olmasaydı, ustanın kurduğu oranların seri üretime taşınması mümkün olmazdı.

Torna, serbest biçim ve zorunlu malzemeler

Yaklaşık 1957'ye kadar lülelerini torna tezgâhında çıkardığı aktarılır; bu yöntem doğası gereği dairesel ve simetrik gövdeler verir. Sonrasında lüleyi döner zımpara diskine elle tutarak biçimlendirmeye geçti. Serbest biçim (freehand) denen bu teknik, funda kökünün (briyar) damarını izlemeye ve asimetrik, heykelsi gövdeler kurmaya imkân tanır; Ivarsson bu yolla tasarlanmış pipoları düzenli olarak üreten ilk usta sayılır. Haznenin üst kenarındaki işlenmemiş kabuğu kesip atmak yerine olduğu gibi bırakma fikri de ona atfedilir; 1960'larda yaygınlaşan plato tepeli pipoların öncüsü budur.

Aynı yıllarda funda kökü bulmak güçtü. Ivarsson tek bloktan iki ya da üç lüle çıkararak malzemeyi sonuna kadar değerlendirdi. Bu, sapların kaçınılmaz olarak kısalması demekti; eksik boyu bambu, manda boynuzu ve kemikle tamamladı. Yokluktan doğan bu çözüm zamanla üslubunun tanınmış bir parçasına dönüştü.

Öğrenciler ve damga

1960'ların başından itibaren yanında çırak yetiştirdi: Oğlu Lars Ivarsson atölyede büyüdü, sonraki yıllarda Jess Chonowitsch ve Jørn Micke burada çalıştı, 1980'lerin sonunda torunu Nanna Ivarsson tezgâha katıldı. İsveçli Bo Nordh da biçim anlayışını Ivarsson'la tanıştıktan sonra geliştirmiştir.

Bağımsızlığını kazandıktan sonra pipolarını halka biçiminde dizilmiş "an Ivarsson product" damgasıyla işaretledi. Aktarıldığına göre yaklaşık 1965'e kadar halkanın içine rakamlar da vuruluyor, baştaki bir veya iki rakam piponun sınıfını, sondaki rakam ise 1950'den sayılan üretim yılını gösteriyordu; sonraki dönemde damgada yalnızca yıl yer aldı. Son pipolarını 1993-94'te yaptığı aktarılır.