Ağızlık Malzemeleri

Ağızlık malzemeleri, piponun dudağa değen ve dumanı hazneden ağza taşıyan parçası olan ağızlığın (stem) yapımında kullanılan maddeleri kapsar. Günümüz pipolarında iki ana malzeme öne çıkar: sertleştirilmiş kauçuk olan ebonit (vulkanit) ile akrilik (Lucite). Geçmişte ise kehribar, boynuz, fildişi ve erken plastikler yaygındı. Malzeme seçimi yalnızca görünüşü değil, diş konforunu, bakım gereksinimini ve dayanıklılığı da belirler.

Ebonit (vulkanit)

Ebonit, Charles Goodyear'ın 1839'da keşfettiği vulkanizasyon işleminin ürünüdür: Kauçuğa yüksek oranda kükürt katılır ve karışım uzun süre ısıtılarak sertleştirilir. Goodyear'ın erken patentlerinden biri, pipo ağızlığını uygun kullanım alanları arasında açıkça sayar. Malzemenin üç adı eş anlamlıdır: "ebonit" abanoz ağacına benzerliğinden, "vulkanit" ısıl işlemden, İngilizce "hard rubber" ise sert kauçuk anlamından gelir.

Ebonit dişe yumuşak gelir ve ısırıldığında hafifçe esner; bu yüzden pipoyu dişleriyle tutarak içenler (clencher) tarafından tercih edilir. En büyük kusuru oksitlenmedir: İçerdiği kükürt; ışık, oksijen ve tükürükle tepkimeye girerek yüzeye göç eder. Parlak siyah ağızlık zamanla yeşilimsi kahverengi bir tona döner ve acı, kimyasal bir tat verir. Oksitlenmeyi geciktirmek için ağızlığın ışıktan uzak saklanması ve koruyucu yağ uygulanması önerilir; ayrıntı için pipo temizliği ve bakımı maddesine bakılabilir.

Akrilik ve Cumberland

Akrilik ağızlık oksitlenmez, neredeyse hiç bakım istemez ve her renkte, sedefli veya damarlı desenlerde üretilebilir. Buna karşılık dişe daha sert ve kaygan gelir; özellikle zıvana bölgesinde kırılganlık gösterebilir ve ebonit kadar ince kesilemez.

Cumberland (brindle) adı verilen malzeme, renkli girdaplı ebonittir; klasik biçimi koyu kırmızı-siyah damarlıdır. Adı Dunhill kaynaklıdır: İki renkli vulkanit ağızlık ilk kez 1930'da Root Briar serisinde görülmüş, "Cumberland" adlı bitiş ise yaklaşık 1979-80'de tanıtılmıştır. Anlatılana göre ad, firmanın Londra Cumberland Road'daki deposunda bulunan eski pipolarla ilişkilidir.

Tarihî malzemeler: kehribar, boynuz ve erken plastikler

Fosilleşmiş ağaç reçinesi olan kehribar, 19. yüzyılda lüle taşı pipolarının altın çağında standart lüks ağızlık malzemesiydi; Viyana ve Budapeşte atölyelerinde oyulan gövdelere tornalanmış hakiki kehribar ağızlıklar eşlik ederdi. Hem pahalı hem son derece kırılgan olan bu malzeme 20. yüzyılda terk edildi. Eskişehir pipoculuğunda da klasik eşleşme lüle taşı gövde ile kehribar ağızlıktı; kehribarın yerini zamanla büyük ölçüde akrilik almıştır. Boynuz, fildişi ve kemik ise 19. yüzyıl Fransız pipoculuğunda yaygındı; ağızlık yapımı çoğu zaman gövde oymacılığından ayrı bir zanaat koluydu.

Kehribarın başlıca ikamesi, Leo Baekeland'ın 1907'de patentlediği ilk tam sentetik plastik olan bakalit oldu; Redmanol gibi yarı saydam türevleri 1920'lerde yaygındı. Kazein esaslı Galalith ise sıvıyla uzun temasta çatladığı için pipo ağızlığında tutunamadı.

Biçimler: profil ve uç tipleri

Ağızlık profili iki ana tipe ayrılır: sap çapından dudağa doğru kesintisiz incelen konik (taper) ile bir basamakla birden inceldikten sonra düz devam eden semer (saddle). Semer profil ağırlığı azaltır ve dişle kavramayı kolaylaştırır; konik profil klasik, akıcı bir siluet verir. Ağızlığın gövdeye zıvana (tenon) ile bağlanması gibi yapısal ayrıntılar pipo anatomisi maddesinde anlatılır.

Uç (bit) tarafında en yaygın tip, yassı uçtaki yatay yarığın dumanı dilin üzerine yelpaze gibi yaydığı balık kuyruğudur (fishtail). Başlıca alternatifi, Peterson'ın 19. yüzyıl sonunda patentlediği P-Lip'tir: Duman deliği üstte olduğundan duman damağa yönlenir ve dil ısırması azalır; buna karşılık pipo temizleyicisi geçirmek zorlaşır. Eski pipolarda görülen yuvarlak delikli (orific) uçlar ise günümüzde tarihsel bir varyant olarak kalmıştır.