Briyar Kürleme (Curing)

Briar kürleme, funda kökü yumrusunun topraktan söküldüğü andan işlenmeye hazır bir bloğa dönüştüğü ana kadar geçirdiği kurutma ve arındırma işlemlerinin ortak adıdır. İngilizce kaynaklarda curing diye geçer. Amaç iki yönlüdür: ahşabın içindeki özsuyu, reçineyi ve diğer kalıntıları uzaklaştırmak, kalan nemi ise ne çatlatacak kadar düşük ne de kesimi bozacak kadar yüksek bir dengede tutmak. Kürlemesi eksik kalmış bir blok tornada güvenilmez davranır, içildiğinde sıcak ve keskin bir tat verir; bu yüzden kürleme, briar piponun kalitesini belirleyen en görünmez aşama sayılır.

Kesim Atölyesindeki Aşamalar

Yumru topraktan çıktığında ahşap hâlâ canlıdır; kürlemenin ilk işi onu çatlatmadan öldürmektir. Ani kuruma yarık açtığı için yumrular taşınırken dallarla veya nemli toprakla örtülür, böylece nem yavaş yavaş çekilir. Kesim atölyesinde (sawmill) aynı ilke denetimli biçimde sürdürülür; aktarılanlara göre çukurlara yerleştirilen ve çuvallarla örtülen yumrular yaklaşık üç ay bu hâlde bekletilir.

Ölen yumru büyük daire testerelerle bloklara ayrılır. Kuru dış katmanın bıçak temasında kırılmaması için yüzey kesimden hemen önce ıslatılır; ilk kesimin yönü, yumrudan kaç kullanılabilir blok çıkacağını belirlediği için ustanın en dikkatli kararıdır. Ayrılan bloklar boyutlarına ve kabuklu dış katmandan mı yoksa iç kısımdan mı geldiklerine göre ayrı ayrı toplanır.

Asıl arındırma kaynatmayla olur: çuval çuval kaynatılan ahşap özsuyunun ve reçinesinin büyük bölümünü bırakır, yerine su alır. Yüzeyi kuruyan bloklar bu kez daha yakından derecelendirilir. Sınıflandırma büyük ölçüde özneldir, çünkü bloğun içinde ne olduğu kesilene kadar bilinmez; ölçütler dönemden döneme de değişir. Bugün kabuklu plato (plateaux) en üst sınıf sayılırken, Alfred Dunhill Ltd'in 1928 tarihli About Smoke ansiklopedisinde kökün merkezinden çıkan ahşap en makbul kısım olarak anılıyordu. Kaynakların çoğu, blokların satışa hazır sayılmadan önce bir buçuk yıl kadar daha kurumaya bırakıldığını, uygulamada bu sürenin alıcının acelesine veya atölyenin nakit ihtiyacına göre kısalabildiğini aktarır.

Üç Kürleme Yöntemi

Atölyeye ulaşan blok üzerinde işlem farklı biçimlerde sürdürülür.

• Havada kürleme (air curing): Bloklar atölyede tel raflara dizilir ve genellikle üç ile beş yıl arasında bekletilir. Yöntemlerin en eskisi ve en pahalısıdır; yılların briar stoku sermaye olarak rafta durur. Eşit kuruma için blokların arada bir çevrilmesi gerekir.

• Fırında kurutma (kiln drying): Bloklar denetimli sıcaklıkta kurutulur; süre yıllarla değil günler veya haftalarla ölçülür. Burada da düzenli çevirme şarttır, aksi hâlde bir yüzü öbüründen hızlı kuruyan blok yarılır. Bunu bir kürleme yöntemi saymayıp yalnızca ahşabı hızla işlenebilir hâle getirme yolu olarak görenler vardır.

• Yağla kürleme (oil curing): Dunhill'in kurucusu Alfred Dunhill'in geliştirdiği yöntem, 14 Ekim 1918'de ABD Patent Ofisi'ne sunuldu; patentin 1920'de tescillendiği aktarılır. Gerekçe patent metninde açıkça yazılıdır: yağın ahşabın liflerine tam olarak işlemesi için pipoların on iki ay ya da daha uzun süre depolanması gerekiyordu, bu da rafta bekleyen sermaye demekti. Uygulamada gövdeler yağ banyosunda bekletilir, ardından gaz alevleriyle ısıtılan pirinç pimlere geçirilirdi; haftalar boyunca yağ, beraberinde reçine ve kalıntıları yüzeye taşır, bu tabaka sertleşip kabuk bağlamadan silinirdi. Patent aynı zamanda bu kabuğun kum püskürtmeyle alınmasını da kapsıyordu. Dunhill'in bu yöntemden 1970'lerde vazgeçtiği, yağla kürlemenin bugün Ashton, Radice ve Ferndown gibi atölyelerde sürdüğü aktarılır.

Kürlü ve Kürsüz Pipo

Piyasadaki pipoların çoğu, kesim atölyesindeki aşamaların ötesinde ek bir kürleme görmez; blok kurur, gövde işlenir, ağızlık takılır ve pipo satışa hazırlanır. Böyle bir pipo iyi de içebilir, kötü de; tadının oturması için genellikle uzun bir alıştırma dönemi gerekir. Ek kürleme uygulayan üreticiler ise bu bekleyişin maliyetini baştan üstlenir. Kürlemenin iyi bir içimi garanti ettiği söylenemez; kabul edilen şey, kötü bir içimin en yaygın nedenlerinden birini baştan ortadan kaldırdığıdır. Bloğun pipoya dönüşme aşamaları bir pipo nasıl yapılır maddesinde ele alınır.