BPK (Proseč)

BPK, Çek Cumhuriyeti'nin Pardubice bölgesindeki Proseč kasabasında üretim yapan ve kökenini on dokuzuncu yüzyıl ortasındaki yerel pipo zanaatına dayandıran bir fabrikadır. Kasabadaki üretimin başlangıcı geleneksel olarak 1842 yılına tarihlenir; bugünkü şirket 1993'te kurulmuş olsa da bu sürekliliğin devamı sayılır. Prag'ın yaklaşık 150 kilometre doğusundaki bu küçük yerleşim, iki yüzyıla yaklaşan süredir Orta Avrupa'nın en yoğun pipo üretim merkezlerinden biri sayılır.

Kasaba zanaatından fabrikaya

Yerel anlatıya göre zanaat, komşu Paseky köyünden iki kişinin ordu ardında Kladsko yöresine gidip pipo yapımını orada öğrenmesiyle Proseč'e taşındı. İlk pipolar kızılağaç, akçaağaç ve armut gibi yörede bulunan ağaçlardan yontuluyordu; funda kökü çok sonra devreye girdi. On dokuzuncu yüzyılın sonuna gelindiğinde kasabada ve çevre köylerde iki yüz kadar kişi bu işten geçiniyordu.

Dönüm noktası, 1880'den sonra tüccar Bernard Kopperle'nin otuz kadar işçi çalıştıran bir atölye kurmasıyla geldi. Atölye 1905'te buhar makinesiyle çalışan bir fabrikaya dönüştü. Kopperle 1910'dan itibaren Fransız üreticilerin örneğini izleyerek briyar işlemeye başladı; kütüğü kendisi ithal edip Proseč'teki diğer imalatçılara da satıyordu. Böylece kasaba, briyarın Avrupa'ya yayıldığı dönemin bir uzantısı hâline geldi. 1919'dan sonra Fransız frezelerle kısa pipo üretimine geçildi ve 1930'ların sonunda kasabada altı yüzü aşkın kişi, beş yüz dolayında pipo modeli üretir duruma gelmişti.

Devlet işletmesi dönemi

İkinci Dünya Savaşı'nın ardından üretim tek merkezde toplandı: 1950'de özel imalathanelerin kamulaştırılmasıyla Çekoslovakya'daki pipo üretiminin tamamı Proseč'e taşındı. Yeni kurulan devlet işletmesi, el konulan makine parkının yanı sıra İtalyan briyar stoklarını ve yarı mamulleri de devraldı. Fabrika sırasıyla Koh-i-noor ve TOFA çatısı altında yönetildi. Üretim, 1970'lerde yılda bir milyon pipo düzeyine ulaştı; bu üretimin yaklaşık yüzde doksanı, ağırlıklı olarak Batı ülkelerine ihraç ediliyordu. Bu ölçek, seri üretim piposu ile atölye piposu arasındaki farkın belirginleştiği bir üretim anlayışına işaret eder.

1993 sonrası

1989'daki siyasi değişimin ardından fabrika bir bölümüyle iade, bir bölümüyle özelleştirme yoluyla özel ellere geçti. B P K, spol. s r.o. ticaret siciline 1993 yılında Proseč adresiyle kaydedildi. Kayıtlara göre marka adı, şirketi özelleştiren üç ortağın soyadlarının baş harflerinden gelir. Şirket bugün kırktan fazla ülkeye ihracat yaptığını bildiriyor; Proseč'te pipo üretiminin 175. yılı 2017'de kutlandı.

Üretim, briyar kütüğün işlenmesinden cilaya kadar alışılmış fabrika aşamalarını izler; el işçiliği ağırlıklı bitirme, markanın öne çıkardığı yönlerden biridir. Kasabada ayrıca zanaatın tarihini anlatan bir pipo müzesi bulunur.