Custom-Bilt (Custombilt)

Custom-Bilt, ABD'de Tracy Mincer'ın 1930'larda kurduğu, iri hazneleri ve kaba oyulmuş yüzeyiyle tanınan bir briyar pipo markasıdır. Marka yarım yüzyıl boyunca birbirinden bağımsız birkaç şirketin elinde üretildiği için Amerikan pipoculuğunun en dolaşık sicillerinden birine sahiptir. Adın "Custom-Bilt" ve "Custombilt" biçiminde iki ayrı yazımı bulunması da rastlantı değildir; bu fark, el değiştirmelerin damgaya yansımış hâlidir.

Tracy Mincer dönemi

Kayıtlara göre Mincer, 1930'ların başında Chicago'da bir eczanenin puro tezgâhında çalışırken pipo yapmaya başlamıştır. Markanın doğuş yılı kaynaklarda birleşmez: en çok tekrarlanan tarih 1934 olmakla birlikte, konunun başlıca araştırmacısı William E. Unger Jr.'ın kitabında hikâye 1929'a kadar götürülür. Belirsizliğin karşısında damgalar daha güvenli bir zemin sunar; üretimin Indianapolis'te yoğunlaştığı 1938-1946 aralığı bu yolla izlenebilmekte, öncesi için ise Chicago adı geçmektedir. Mincer'ın 7 Eylül 1937 tarihli patenti de bu ilk döneme aittir: alüminyum bir iç parçanın, çoğu zaman kırmızı renkli iki plastik çubukla yerinde tutulduğu düzenek, dönemin yaygın pipo filtresi arayışlarının bir örneğidir. Savaş yıllarında alüminyumun toplanmaya başlaması bu çözümü kısa ömürlü kılmıştır.

Adın el değiştirmesi

1946'da Mincer, Eugene J. Rich, Inc. ile iş birliğine girmiş ve marka adı tiresiz "Custombilt" biçimini almıştır; her pipoyu bir parmak izine benzeten reklam sloganı da bu dönemde kullanılmaya başlanmıştır. Tire bu yüzden koleksiyoncular için pratik bir tarihlendirme ipucu sayılır: tireli damga Mincer dönemine işaret eder. 1950'lerin başında Mincer'ın mali sıkıntıları üretimi durdurmuş, marka adı elinden çıkmıştır. Ad 1953'te Leonard Rodgers'a, 1968'de Consolidated Cigars'a geçmiş; 1970'lerin başında Wally Frank Co. ticari markayı alarak 1974-1975 dolaylarında üretimi yeniden başlatmıştır. Bu dönemin pipoları New Jersey'deki Weber fabrikasında ve Yunan briyarından yapılmıştır. 1987'den sonra üretim Fransa'daki Butz-Choquin fabrikasına, ardından Meksika'ya taşınmış ve 1990'ların sonunda sona ermiştir. Aktarıldığına göre marka adı bugün İspanyol Tabacalera'nın elindedir.

Yüzey ve biçim dağarcığı

Markayı uzaktan tanıtan şey hazne yüzeyidir: kesici uçla açılmış, birbirinin eşi olmayan derin oluklar. Bu rustik yüzey markaya bir imza kazandırırken ahşabın kusurlu bölgelerini de gözden saklıyordu; iki işlevin aynı anda karşılanması, tekniğin onlarca yıl korunmasında etkili sayılır. Bütünüyle parlak bırakılmış parçalara bugün seyrek rastlanır ve İkinci Dünya Savaşı yıllarında üretimin tamamının oymalı yüzeye kaydığı görülür. Kataloglarda biçim dağarcığı da geniş tutulmamıştır: ağırlık bulldog ve Rhodesian ailesiyle billiard ve pot üzerindedir, bunların kısa ve tıknaz yorumları çoğunluğu oluşturur. Erken dönem pipolar çıktıkları yıllarda hacimli sayılıyordu; kullanılan briyar savaş öncesinde ve 1960'ların başına dek Cezayir kökenliydi. Hazne üzerine hayvan figürleri ya da portreler oyulmuş özel parçalar da yapılmıştır.

Doodler ve Tracy Mincer piposu

Markayı yitirmek Mincer'ı üretimden uzaklaştırmadı. Nisan 1953'te tanıttığı Doodler, hazneye açılan delik ve halkalarla dumanı serinletmeyi amaçlıyordu; bu delikli yapı gövdeyi zorunlu olarak billiard çizgisine yakın tuttu ve pipo üç boyda sunuldu. Haznelerini önce National Briar tornaladı, 1960'ların ortasından sonra ise üretim de satış da bu şirkete geçti. Mincer 1964'te öldü. Adını taşıyan Tracy Mincer Pipe Company'yi devralan Claude Stuart ağırlıklı olarak oymalı ve dokulu hazneler çıkardı; şirket 1990'da kapandı.