Domenico Grenci

Domenico Grenci (ö. 1998), Kalabriya'nın Vibo Valentia ilinde, Serre dağlarının eteğindeki Brognaturo köyünde çalışmış bir pipo ustasıdır. Küçük bir dağ köyünde kurulan atölyesi, ürettiği pipoların yurt dışına ulaşması sayesinde bölgenin el yapımı pipo geleneğinde bir uğrak noktası hâline gelmiştir. Adı bugün kendisinden sonra gelen Kalabriyalı ustalar kadar sık anılmasa da, özellikle Amerika Birleşik Devletleri'ndeki koleksiyoncular arasında sadık bir çevre edinmiştir.

Heykeltıraşlıktan pipoya

Grenci'nin ilk uğraşı pipo değil heykeldi: gençliğinde Chicago'da abanoz üzerine çalışan bir oymacı olarak geçimini sağladı. Kaynaklar Amerika'ya gidiş yılı konusunda birbirini tutmadığı için bu dönemin tam sınırları belirsizdir; ancak Amerikalı müşteriler arasındaki bilinirliği büyük ölçüde o yıllara dayandırılır. Ahşabı önce bir heykeltıraş gözüyle tanıması, sonraki pipo işçiliğinin de temeli oldu.

Köyüne döndükten sonra kendi atölyesini kurdu; kuruluş yılı kaynaklarda 1960'lı yıllar olarak verilir, kesin tarih üzerinde uzlaşma yoktur. Sipariş verenlerin çoğu pipolarını ustanın elinden almak için Brognaturo'ya kadar gelirdi. Gelenler arasında pipo tutkusuyla bilinen dönemin İtalya Cumhurbaşkanı Sandro Pertini (1896-1990) ve CGIL sendikasının genel sekreteri Luciano Lama (1921-1996) de sayılır. Yerel kayıtlara göre Grenci'ye 1987'de Cumhuriyet Şövalyesi (Cavaliere della Repubblica) unvanı verilmiştir.

Briyar anlayışı

Atölyenin ayırt edici yanı, kullanılan ahşabın hazırlanışıydı. Grenci bölgede yetişen ağaç fundasının (Erica arborea) kökünden çıkan briyar ile çalışır, blokları işlemeye almadan önce sıcaklığı ve nemi sabit tutulan bir bodrumda uzun süre bekletirdi; Pipedia bu sürenin on yıla kadar çıktığını aktarır.

Pipolarda makine yardımı en aza indirilmişti. Yalnızca kâse ve gövde değil, ağızlıklar da elde biçimlendirilirdi. Grenci hazır bir şekil kataloğuna bağlı kalmaz, parçaları çoğunlukla freehand mantığıyla ve geniş ölçülerde kurgulardı. Damar akışına gösterdiği özen, yüzey ve renk tercihlerini de belirledi: ahşabın deseni okunsun diye açık ama kontrastı güçlü tonlarda boyar, kâsenin içine koruyucu bir kaplama uygulamazdı. Üretiminin ağırlığı düz yüzeyli parçalardan oluşur; kumlama ve rustikasyon gibi yüzey işlemleri atölyede ancak sınırlı sayıda pipoda görülür.

Miras

Atölye çalışma yeri olduğu kadar bir eğitim ortamıydı; kapısı, üretimin bütün aşamalarını izlemek isteyen ziyaretçilere açıktı. Brognaturolu heykeltıraş ve ressam Giuseppe Zangari (d. 1960) sanat yaşamına burada başlamıştır. Aktarıldığına göre Alman ustalar Fritz Becker ile Paolo Becker briyar seçmeyi Grenci'den öğrenmiş, hatta kendi stokları olgunlaşırken ustanın dinlendirilmiş briyarından pay almışlardır.

Grenci 1998'de öldüğünde atölye ve yöntem birikimi oğullarına kaldı; bağımsız kaynaklarda adı geçen Vincenzo Grenci işi sürdüren isim olarak anılır. Brognaturo'daki üretim aile eliyle devam etmektedir.