Don-Lou

Don-Lou, Amerikalı pipo ustası Dominic Cazzetta'nın Brooklyn'in Bensonhurst semtinde, Bath Avenue üzerindeki küçük dükkânında ürettiği el yapımı pipoların markasıdır. Ustanın soyadı kaynaklarda hem Cazzetta hem Cazetta yazımıyla geçer; iki biçimden hangisinin doğru olduğu bağımsız kayıtla saptanamamıştır. Marka adı, ustanın kısaltılmış adı ile oğlu Lou'nun adının birleşiminden gelir. Üretim hiçbir zaman fabrika ölçeğine çıkmamış, atölye baştan sona tek kişilik bir iş olarak kalmıştır; bu yüzden geriye kalan örnekler bugün görece az sayıdadır.

Ustanın yolu

Cazzetta'nın meslek geçmişi hakkında bilinenler büyük ölçüde 1977 tarihli bir dergi röportajındaki kendi anlatımına dayanır; bu anlatım ikinci bir kaynakla doğrulanmış değildir. Buna göre usta işe gençliğinde, Williamsburg'de oturduğu evin yakınındaki küçük bir atölyede başlamış; ilk görevleri boyama ve fazla macunun sıyrılması gibi en alt basamaktaki işlerdi. Söz konusu atölyenin Jobey adıyla anıldığı belirtilir. Aynı anlatıma göre daha sonra dönemin büyük Amerikan üreticilerinde — Kaywoodie, Medico ve William Demuth Company — kaba tornacı (rougher) olarak çalışmıştır. Bu, kütükten pipo taslağının çıkarıldığı ilk ve en belirleyici aşamadır; ustanın kendi tezgâhında sergilediği çabukluğun arka planı da bu fabrika yılları sayılır. Röportajın verdiği tek zaman ölçütü, 1977'de kırk beş yıldır bu işte olduğunu söylemesidir; atölyenin ne zaman açıldığı kayıtlarda yer almaz.

Üretim anlayışı

Don-Lou pipolarının ayırt edici yanı yüzey işlemidir. Dönemin ticari pipolarında yaygın olan boyama, gomalak ve vernik katmanlarını Cazzetta kendi işlerinde kullanmamıştır. Kütükler dolgusuz seçilir, damar deseni örtülmez, bitiş doğal bırakılırdı; bu da kusurlu bir kütüğü kurtarma imkânını baştan ortadan kaldırdığı için malzeme ayıklamasını sertleştiren bir tercihtir. Ana malzeme Korsika ve Yunanistan kaynaklı üst sınıf plato briyardı; kütüklerde düz damar ya da çok sıkı alev damarı arandığı belirtilir.

Atölyede briyar dışındaki ağaçlar da denenmiştir. Kayıtlarda gül ağacı, meşe ve akçaağacın yanı sıra bubinga, padauk ve zebra ağacı gibi tropik türler ile kiraz ve ceviz anılır. Bu işler seriye girmemiş, tek tek yapılan denemeler olarak kalmıştır. Cazzetta pipo üretiminin yanında kendi tütün harmanlarını da dükkânında hazırlıyordu.

Dükkân ve miras

Bath Avenue'deki yer, üretim ile satışın aynı çatı altında toplandığı mahalle ölçeğinde küçük bir dükkândı; ustanın tezgâhı, müşterinin sohbeti ve harmanlama işi tek mekânı paylaşıyordu. 1977'de New York Magazine'in kısa bir portre yazısına konu olması, Don-Lou'nun semt çevresinin ötesinde de tanındığını gösterir. Söz konusu sayının tarihi doğrulanabilmiş, ancak yazının kendisi dijital nüsha üzerinden doğrudan görüntülenememiştir.

Ustanın 1990'ların başında öldüğü aktarılır; bu tarih tek kaynağa dayanır ve kesinleştirilememiştir. Ölümüyle üretim tamamen durmuş, atölyeyi sürdüren bir halef çıkmamıştır. Bugün Don-Lou pipoları, fabrika tezgâhında yetişmiş bir ustanın kendi adına çalıştığında ortaya koyduğu işi gösteren, sınırlı sayıda kalmış Amerikan el yapımı örnekleri arasında sayılır.