Fader's

Fader's, 1891'de Baltimore'da açılan ve uzun yıllar aynı ailenin yönettiği bir Amerikan tütüncü işletmesidir. Kendi atölyesinde seri üretim yapan bir pipo fabrikası olmamakla birlikte, başka üreticilere yaptırdığı ve kendi adını taşıyan pipo serileriyle ABD'deki ev markası (house line) geleneğinin tipik örneklerinden sayılır.

Aile işletmesi olarak yüz yıl

Dükkânı kuran Abraham Fader Almanya doğumluydu; işi bir tütün tutkusundan çok geçim kaygısıyla kurduğu, sonraki kuşaklarca sık sık anlatılmıştır. Mağazanın hemen yakınında elde puro sarılan küçük bir imalathanesi de vardı. 1904'te Baltimore'un merkezini kül eden büyük yangın hem bu imalathaneyi hem de depoyu yok etti; şehir kısa sürede yeniden kurulsa da makine yapımı puronun yaygınlaşması karşısında imalat kolu 1920'lerin başında kapandı ve işletme tümüyle perakendeye yöneldi.

Abraham Fader'in 1934'teki ölümünün ardından işi, Birinci Dünya Savaşı dönüşü dükkâna katılan ve kimya eğitimi almış olan oğlu Ira B. Fader devraldı; işletmenin adı bu dönemde A. Fader & Son biçimini aldı. Ira'nın 1959'da Avrupa'da beklenmedik biçimde ölmesiyle yönetim üçüncü kuşağa, Bill Fader'a geçti. Bill Fader onlarca yıl dükkânın başında kaldı ve şube üstüne şube açarak işi bir Baltimore zincirine dönüştürdü; kayıtlara göre Towson'daki ikinci mağaza 1965'te hizmete girdi.

El değiştirme

Yüz yedi yıllık işletme 1998'de dördüncü kuşağa kalmadı; puro modasının zirvede olduğu o yıllarda Baltimore merkezli bir puro ve tütün perakendecisine satıldı. Aktarılanlara göre alıcı AFADCO adlı şirketti ve devirden sonra bir başka yatırım ortaklığıyla birleşerek ticari adı Fader's biçiminde sadeleştirdi. Bill Fader satıştan sonra da tütüncülük mesleğini sürdürdü ve Amerikan tütün perakendecilerinin meslek örgütünde görev aldı. Puro dalgası 2000'lerin başında sönümlenince zincirdeki mağazaların büyük bölümü farklı yatırımcılar arasında bölüşüldü.

Ev serileri

Dükkânın kendi adını taşıyan pipoları hiçbir zaman kendi tezgâhında üretilmedi; damga Fader's'a, gövde başka atölyelere aitti. Yıllar içinde piyasaya çıkan seriler adlarını kimi zaman mağazanın kendisinden alıyordu: Baltimore'un merkezindeki Calvert Sokağı'nda bulunan bayrak mağazadan gelen Fader's Calvert bunun en bilinen örneğidir. Kimi seriler ise doğrudan yüzey ya da malzeme özelliğine göre anılıyordu; kaba yüzeyli Fader's English Rough, haznesi Afrika lüle taşı ile astarlandığı belirtilen Fader's M/L, boyasız briyar kullanan Fader's Naturals ve filtre yuvalı Fader's Filter Pipe bu grupta sayılır. Pipo listelerinde ayrıca yalnızca "Fader" damgalı bir model ile Fader's Tan Blast geçer; bunların sırasıyla İsrail'deki Shalom Pipe Factory'de ve İtalya'da yaptırıldığı aktarılır, ancak bu atıflar bağımsız kayıtlarla desteklenmiş değildir.

Böyle damgaların, zamanla unutulan briyar markalarında sık görüldüğü gibi, üreticiyi değil satıcıyı işaret ettiği kabul edilir. Bir tütüncü siparişini yıllar içinde farklı atölyelere kaydırabildiği için aynı adı taşıyan iki pipo bambaşka ellerden çıkmış olabilir; bu da ev serilerini tarihlendirmeyi güçleştirir. Dükkânın bir dönem kadrolu bir pipo ustası çalıştırdığı, bu geleneğin 1960'ların başında sona erdiği anlatılır. Günümüzde işletme çok sayıda üreticinin pipolarını bulunduruyor, kendi adına yeni bir seri çıkarmıyor.