Gajin (Masato Hayafune)

Gajin, Japon pipo ustası Masato Hayafune'nin (早船雅人) el yapımı pipolarında kullandığı markadır. Bir fabrika adı değil, tek bir tezgâhın imzasıdır; bu yüzden markanın tarihi doğrudan ustanın çalışma ömrüyle örtüşür. Hayafune, kendi beyanına göre kırk yılı aşkın süredir pipo yapmaktadır, yani üretime 1970'lerin sonlarında başlamış olmalıdır. Kesin bir başlangıç yılı bağımsız kayıtlarla doğrulanabilmiş değildir.

Atölye ölçeği

Gajin, adı duyulmuş olmasına karşın hiçbir dönemde atölye ölçeğinin dışına çıkmamıştır. Yapımcının verdiği rakama göre yıllık çıktı otuz ile kırk pipo arasındadır; bu, ayda ortalama üç parçaya karşılık gelir ve her piponun tek elden, baştan sona işlendiği anlamına gelir. Böyle bir tempoda numaralandırma, kütük seçimi ve son bitiş aynı kişinin denetiminde kaldığı için parçalar arasında biçim tekrarı da azdır. Pipoların gövdesinde marka adı damgası bulunur; yapımcının adı çoğu kaynakta bu damgayla birlikte anıldığı için Gajin, zamanla ustanın kendisini niteleyen bir ad hâline gelmiştir. Küçük ölçek, markanın Japonya dışındaki tanınırlığının da dar bir çevreyle sınırlı kalmasına yol açmıştır; Gajin, uluslararası koleksiyonculuk yazınında ancak Japon el yapımı pipoları konu edinen değerlendirmelerde geçer.

Malzeme seçimi

Malzeme, Gajin'in en iyi belgelenmiş yanıdır. Hayafune uzun yıllar Korsika kaynaklı briyar kütükleriyle çalışmıştır. Bu kaynak piyasada seyrekleşince, otuz yıl kadar önce toplanmış kendi stoğuna dayanmayı sürdürmüş, 2005 dolaylarından itibaren de İtalyan kütük tedarikçisi Mimmo'nun bloklarını getirtmeye başlamıştır. Mimmo, aynı yıllarda uluslararası sahnedeki pek çok bağımsız yapımcının da başvurduğu bir addır.

Ağızlıklarda sertleştirilmiş kauçuk, yani ebonit kullanılır. Yapımcının uzun süredir yeğlediği tür, Alman üretimi NYH (New York Hamburger Gummi-Waren) ebonitidir. Ebonit, dikkatle bitirildiğinde koyu bir parlaklık verir; buna karşılık mor ötesi ışığa veya floresan aydınlatmaya uzun süre bırakıldığında yüzeyi kükürtlenerek matlaşır ve rengi döner. Bu davranış Gajin'e özgü değildir, ebonit ağızlıklı bütün pipolar için geçerlidir; ayrıntısı ağızlık malzemeleri maddesindedir.

Tasarım anlayışı

Gajin pipoları iki gelenek arasında durur. Bir yanda ölçüleri ve şekil adları oturmuş klasik Avrupa kalıbı, öte yanda ahşabın damarını izleyerek biçim veren serbest tasarım vardır. Hayafune kendi işini bu iki kümeden hiçbirine bağlamaz; belirttiği ölçüt, elde dengeli duran, iç yapısı güvenilir ve bitişi özenli bir içim aracı çıkarmaktır. Sonuçta hem ölçülü klasik biçimler hem de freehand düzeninde işlenmiş parçalar aynı imzayı taşır.

Bu tutumun arkasında Danimarka okulunun Japonya'daki yankısı da vardır. Yapımcı, aralarında Lars Ivarsson ve Jørn Micke'nin bulunduğu Avrupalı ustalarla yıllar içinde tanışıklık kurduğunu anlatır. Japonya'da bağımsız yapımcılığın Tsuge gibi büyük üreticilerin gölgesinden çıkıp kendi kimliğini araması ise Tsuge'nin ötesindeki Japon pipo yapımı maddesinin konusudur.