Getz Pipes (Georgi Todorov)

Getz Pipes, Bulgar tasarımcı Georgi Todorov'un kendi takma adıyla kurduğu ve yürüttüğü tek kişilik bir pipo atölyesidir. Sopot'ta çalışan Todorov, ülkesinde yerleşik bir pipo yapım geleneği bulunmadığı için uzun süre Bulgaristan'ın uluslararası ölçekte tanınan tek pipo ustası kabul edilmiştir; pipoculuğu bir ustanın yanında değil, kendi kendine öğrenmiştir.

Tasarımcılıktan pipo yapımına

Todorov'un eğitimi zanaatın değil tasarımın içinden gelir. Kazanlık'taki sanat ve tasarım okulunda başlayan öğrenimini Sofya'daki Ulusal Güzel Sanatlar Akademisi'nin endüstriyel tasarım bölümünde sürdürmüş, 1995'te mezun olmuştur. Akademi yıllarında bir arkadaşından gümüş işçiliği öğrenmesi, ilerideki pipolarında görülen metal bilezik ve süsleme çözümlerinin arka planını oluşturur. Mezuniyetinden sonra bir süre reklam ajanslarında grafik tasarımcı olarak çalışmış, ardından Çekya'ya yerleşmiştir.

Pipoyla tanışması 1980'lerin sonuna, öğrencilik yıllarında edindiği fabrika yapımı ucuz bir Çek piposuna uzanır. Pipo yapma fikri de yine aynı ülkede, Çekya'da geçirdiği dört yıl içinde olgunlaşmıştır; anlatıldığına göre Prag'daki bir pipo dükkânında Çek ustası Karel Hinger ile tanışması ve orada eriştiği kitaplar bu yönelimi belirlemiştir. Kayıtlar başlangıç tarihi için 1998 ile 1999'u birlikte anar: zanaat kayıtları mesleğe başlangıcını 1998 olarak verir, Todorov'un kendi anlatımında ise 1999'un sonundan itibaren kendisini her şeyden önce pipo yapımcısı saydığı belirtilir.

Üretim anlayışı

Getz Pipes'ta üretim, seri kalıplara değil tasarımcının zaman içinde geliştirdiği çizgilere dayanır. Atölyeden hem tümüyle serbest biçimli, blok üzerinde doğaçlama gelişen örnekler hem de klasik ölçüleri izleyen ama elde bitirilen pipolar çıkar. Ana malzeme briyar olup ağızlık tarafında kullanılan malzemeler kaynaklarda ayrıntılandırılmaz; genel olarak el yapımı atölyelerde yaygın olan ağızlık malzemeleri söz konusudur. Gümüş işçiliği bilgisi sayesinde metal ayrıntılar da dışarıya verilmeden atölyede çözülebilmiştir.

Todorov'un endüstriyel tasarım geçmişi, atölyenin biçim diline ölçülü bir düzen kazandırır: freehand ailesine giren örneklerde bile hazne ile sap arasındaki oran genellikle denetimli tutulur. Bu yönüyle Getz Pipes, ustanın tek başına yürüttüğü tam el yapımı üretimin tanım tartışmasında en dar uca yerleşir.

Bulgaristan'da yalnız bir atölye

Bulgaristan'da pipo yapımının kurumsallaşmamış olması, Todorov'un işini hem güçleştirmiş hem de ayırt edici kılmıştır: ne yerleşik bir usta-çırak zinciri ne de yerel bir malzeme tedarik ağı bulunur. Atölye bu nedenle baştan itibaren yurt dışına, özellikle Batı Avrupa ve Kuzey Amerika'daki koleksiyoncu çevresine dönük çalışmıştır. Todorov'un 2011'de Çekya'nın Kostelec kasabasında düzenlenen usta buluşmasına katılması, atölyenin Orta Avrupa pipo çevresiyle sürdürdüğü bağın örneklerinden biridir. Zanaat alanındaki uluslararası kayıtlara Bulgaristan'ın pipo yapımcısı olarak geçmesi de bu yalnız konumun bir sonucudur. Todorov, ülkede bir pipo içme kültürünün de bulunmadığını, bu yüzden işin baştan beri güç olduğunu belirtmiştir.