Hartmann

Hartmann, Danimarkalı usta Hans Hartmann'ın kendi adıyla imzaladığı pipoların markasıdır. Marka, tek kişilik bir tezgâhın ürünüdür: Hartmann 1950'lerin başında pipo yapmaya başladığında ne bir atölyenin çırağıydı ne de bir eğitimden geçmişti; mesleği kendi denemeleriyle öğrendi. Atölye hiçbir zaman fabrika ölçeğine ulaşmadı, kurucusunun mesleği bırakmasıyla da adı yavaş yavaş görünürlüğünü yitirdi.

Pibe-Dan yılları

Markanın tanınırlığı 1960 dolaylarında, Kopenhag'daki Pibe-Dan mağazasıyla kurulan bağlantıya dayanır. Bu dükkân o yıllarda Danimarka el yapımı pipoculuğunun vitrini gibi çalışıyordu: Sixten Ivarsson, Sven Knudsen ve Gert Holbek imzalı işler aynı raflarda bulunabiliyordu. Hartmann'ın pipoları da bu ortama girdi. Usta aynı dönemde Kopenhag'da kendi dükkânını işletti; burada kendi yaptıklarının yanında büyük üreticilerin pipolarını da bulundurdu, Pibe-Dan'a üretmeyi ise bırakmadı.

Buna karşılık atölyenin çevresinde bir öğrenci halkası oluşmadı. Hartmann bu yönüyle, ardında belirgin bir üslup geleneği bırakan Danimarka okulu ustalarından ayrı durur. Tezgâhıyla ilişkilendirilen genç isimlerden biri, sonradan S. Bang atölyesinin kurucularından olacak Per Hansen'dir; Hansen'in erken döneminde Hartmann'dan etkilendiği tek bir kaynakta anılır ve başka bir yerde doğrulanmaz.

Üretimin sona ermesi

Profesyonel pipo yapımı 1970'te sona erdi. Hartmann bu tarihten sonra pipo dağıtımcılarının temsilciliğini üstlendi ve uzun yıllar bu işi sürdürdü; Comoy's, Dunhill ve Savinelli bu dönemde temsil ettiği markalar arasında anılır. Tezgâh yine de kapanmadı: usta ara sıra tek parça pipolar yapmayı ve pipo dükkânlarının tamirat işlerini görmeyi sürdürdü. Atölyenin daha sonraki adresi Kopenhag değil, Jutland'daki Viborg kentidir; taşınmanın hangi yılda gerçekleştiği kayıtlardan anlaşılmıyor.

Damga ve derecelendirme

Markanın kendi içindeki sıralaması harflerle kurulur: A en üstteki basamaktır ve dizi E'ye kadar iner. Bu harfli dizinin altında, ustanın baş harflerinden türeyen HH1-HH4 numaralı daha yalın seriler bulunur. Harf ya da numara taşımayan örneklere de rastlanır; bunların hangi döneme ait olduğu kesin değildir, temsilcilik yıllarında tek tek yapılan işler oldukları yalnızca bir varsayımdır.

Hartmann'ın işlerinde briyarın tek başına kalmadığı, gümüş, altın, kemik, boynuz ve çeşitli ağaç türlerinin bezeme ve ağızlık unsuru olarak kullanıldığı bilinir; aynı biçimin iki örneğinin birbirinin aynı çıkmaması büyük ölçüde buradan gelir. Günümüzde Hartmann imzalı pipolara yalnızca koleksiyon dolaşımında rastlanır; toplam sayıları, kesintisiz üretim yapmış Danimarkalı atölyelerin bıraktığı hacmin çok altındadır.