Hiroyuki Tokutomi

Hiroyuki Tokutomi (1948 - 28 Ocak 2025), Gunma ilinin merkezi Maebashi'deki küçük atölyesinde çalışan, Japonya'nın uluslararası ölçekte en çok tanınan el yapımı pipo ustasıdır. Yılda ortalama yüz yirmi pipo çıkarmıştır; bu sayı, atölyenin tek kişilik ölçeğini ve her parçaya ayrılan zamanı özetler. Pipo dışında fildişi oymacılığıyla da uğraşmış, yaptığı minik hayvan ve Budist figürleri Japonya'daki müze sergilerinde yer almıştır.

Yetişmesi

Malzeme işçiliğine çocuk yaşta, eline geçen ağaç parçalarını oyarak başladı. Pipoya yönelmesinin ardından 1976-77'de Danimarka'ya giderek Sixten Ivarsson ile bir yıl çalıştı; Danimarka Okulu diye anılan akımın kurucu ustasından doğrudan ders almış sayılı isimlerden biridir. Aynı halkada Lars Ivarsson ve Jess Chonowitsch gibi, 1960'lar ve 1970'lerdeki Danimarka atılımını sürdüren isimler de sayılır. Japonya'ya döndükten sonra uzun yıllar yurt dışında pek duyulmadan üretti. Adının Amerika ve Avrupa'daki koleksiyoncular arasında yayılması 2000'li yılların başını buldu.

Üslubu

Tokutomi'nin işleri, ölçülü bir bakışımsızlık (asimetri) ile anılır. Ürettiği pipoların neredeyse tamamı iki yana simetrik değildir; yuvarlak kâseli biçimlerinde bile tam bir dönme simetrisi aranmaz. Camianın yaygın kanaatine göre bu, dikkatsizliğin değil bilinçli bir tercihin sonucudur: parça bakışımsız olsa da göze dengeli görünmelidir.

Çalışma yöntemi de bu tercihle uyumludur. Briar kütüğüne başlarken sonucu ayrıntısıyla çizmez, kaba biçimlendirme sürerken tasarımı değiştirmekte kendini serbest bırakırdı. Damar deseninin peşine düşen "freehand" anlayışından farklı olarak ilgisi öncelikle biçimdeydi; damar, bağlayıcı bir ölçüt değil bir başlangıç noktasıydı. Düz (smooth) yüzeyin yanında kumlama ve kısmi kumlama uygulamalarını da kullandı; satıcı kataloglarında blowfish, cavalier ve balık gövdesini andıran serbest biçimler onun adıyla en çok anılan işler arasındadır.

Damgalar

Tokutomi pipolarında derece, salyangoz simgesiyle verilir: bir, iki ve üç salyangoz yükselen bir sıra oluşturur. En üst derece "Hiro" damgasıdır. Satıcı kayıtlarına göre bazı Hiro pipolar ayrıca "BN" ibaresi taşır; bu ibare, Bo Nordh tarafından bırakılan seçkin briar kütüklerinin kullanıldığını gösterir.

Mirası

Japonya'da Ichi Kitahara ve Ray Kurusu'yu doğrudan yetiştirdi. Atölyesi yabancı yapımcılara da açıktı; Adam Davidson ve Jeff Gracik gibi Amerikalı ustalar burada çalışma imkânı buldu ve etkisini açıkça andı. Kendisiyle yapılan söyleşiler pipo yayınlarında ve radyo programlarında yayımlandı; ölümünün ardından uluslararası pipo camiasında anma yazıları çıktı. Adı bugün, Japonya'daki briar atölyesi geleneğinin yurt dışındaki en tanınmış temsilcisi olarak anılır. 28 Ocak 2025'te 76 yaşında hayatını kaybetti; eşi Kazue'yi 2019'da yitirmişti.