J. Bonet
J. Bonet, Mallorcalı usta Joan Bonet i Nadal'ın (1929-2017) elinden çıkan pipoların taşıdığı imzadır. Balear Adaları'nın en tanınmış pipo tezgâhı sayılır; camia ustayı çoğu zaman soyadıyla değil, Mallorca ağzındaki "Bonet de ses pipes" lakabıyla anar. Marka, aynı adamın hem tezgâh hem yazı masası başında geçen uzun ömrüne yaslanır: Bonet, ürettiği kadar da yazmış, pipoyu Katalanca edebiyatın konusu hâline getirmiş bir zanaatkârdır.
Manacor'dan Palma'ya uzanan tezgâh
Atölyenin kökeni, İspanya İç Savaşı'nın en sert yıllarına iner. 1936 askerî ayaklanmasının ardından Esquerra Republicana üyeliği gerekçesiyle tutuklanan Sebastià Bonet, tutukluluğu sırasında Manacor Cezaevi'nde birkaç mahkûm arkadaşıyla el yapımı pipo üreten küçük bir atölye kurdu. Tahliyesinden sonra bu işi dışarıda sürdürdü; üretim, eşi ve oğlunun katıldığı bir aile işletmesine dönüştü.
10 Kasım 1929'da Manacor'da doğan oğul Joan, on dört yaşında okulu bırakarak tezgâha geçti ve bir daha da bırakmadı. Aile Palma de Mallorca'ya yerleştikten sonra atölye şehrin Hostalets semtinde kalıcı yerini buldu; usta ömrünün sonuna kadar burada çalıştı. İş, seri imalattan çok tek tek ele alınan parçalara dayanıyordu ve bu yönüyle pipo yapımcılığının küçük ölçekli Akdeniz koluna yakın durur. Funda kökü işleyen İspanyol atölyeleri arasında Bonet, Labuenapipa gibi sonraki kuşak tezgâhların da dahil olduğu ince bir el yapımı hattın erken halkası sayılır. Pipedia'nın aktardığına göre pipoların ayırt edici işareti Mallorca adasının dış hattını veren bir amblemdir.
Kalem ve tezgâh
Bonet'nin adını zanaat çevresinin dışına taşıyan asıl uğraş yazarlıktı. 1975'te Joaquim Verdaguer'in pipo içme sanatı üzerine kitabını Katalancaya çevirdi; bu iş, kendi kalemini de harekete geçirdi. Ardından gelen Les rondalles de la pipa (1978), ...I fumant en pipa! (1981) ve Pipades i vivències (1983) anlatı kitaplarında pipo hem konu hem çerçevedir. Las pipas: prontuario de pipología (1978) ile La pipa en Baleares (1980) ise daha çok başvuru kitabı niteliğindedir; 2004 tarihli Amb pipa i sense dizinin geç halkalarındandır. Katalan dilinin savunuculuğu, ustaya Katalan Dili Yazarları Derneği'nin onursal üyeliğini kazandırdı.
Camiadaki yeri ve sonrası
Uluslararası pipo içme yarışmalarının düzenli katılımcılarındandı ve İspanya Pipa Club'ının başkanlığını üstlendi; bazı kayıtlarda bu görev onursal başkanlık olarak geçer. Adını en çok duyuran işi ise 1982'de yaptığı, bin kişinin aynı anda içebileceği biçimde tasarlanmış dev pipodur. Hem Pipedia hem de ustanın yazarlık kayıtları bu piponun Guinness Rekorlar Kitabı'na girdiğini belirtir.
Joan Bonet 12 Temmuz 2017'de Palma'da öldü. Tezgâh onunla birlikte kapandı; geriye, ada silüetli damgayı taşıyan pipolarla pipoyu bir edebiyat konusu hâline getiren az sayıda kitap kaldı.