Jobert (Johan Slabbert)

Jobert, Güney Afrika'nın Cape Town kentine bağlı Goodwood semtinde Johan Slabbert'in tek başına yürüttüğü pipo atölyesinin adıdır. Marka adı, ustanın ad ve soyadının baş hecelerinden türetilmiştir ve sapa vurulan damgada da bu biçimiyle yer alır. Ustanın adı kaynaklarda hem Johan hem Johann yazımıyla geçer; burada yaygın kullanım olan Johan tercih edilmiştir. Slabbert bir çıraklık geleneğinden gelmez, pipo yapımını kendi kendine öğrenmiştir.

Ustanın yolu

Slabbert'in pipoya yönelişi, 1992'deki emekliliğinden sonra sürdürdüğü ahşap işçiliğinin bir uzantısıdır: oymacılık, torna ve eski mobilya onarımı yıllar içinde onu el aletlerine ve sert ağaçlara alıştırmıştı. Kaynaklara göre atölyenin çıkış noktası 2000 yılının ekim ayıdır; bu tarih için ticaret sicili benzeri bağımsız bir kayıt bulunmamaktadır. Sonraki yıllarda internet üzerinden kurduğu bağlantılar Slabbert'i yerel bir uğraşın ötesine taşımış, usta Stuttgart, Buenos Aires ve Brezilya'daki pipo kulüplerine üye olmuştur.

Atölyeyi bir dönem, yine Goodwood'da çalışan Leon du Preez ile paylaşmıştır. Aktarıldığına göre Slabbert, du Preez'in ölümünün ardından pipo yapımını bırakmış ve aletlerini bir daha eline almamıştır. Ustanın 2016 yılında hayatını kaybettiği belirtilir; sıklıkla verilen 22 Mayıs 2016 tarihi tek bir kaynağa dayanır ve bağımsız kayıtla doğrulanamamıştır. Aletlerinin torunu Wesley Slabbert'e geçtiği bilinir; üretimin onun elinde sürdürülüp sürdürülmediğine dair bir bilgi yoktur.

Malzeme ve yapım

Jobert atölyesinin ayırt edici yanı malzeme seçimidir. Slabbert işe başladığında Güney Afrika'da briyar bulmak kolay değildi; bu yüzden bölgede yetişen sert ağaçlara yöneldi. Yaban zeytini, leadwood, mopane, kara kancadiken ve Afrika abanozu (African blackwood) kullandığı başlıca türlerdir. Bu türlerin içim bakımından başarılı bulunduğu ve yörenin pipo içicileri arasında karşılık gördüğü aktarılır. Usta ilerleyen yıllarda az miktarda briyar da temin edebilmiş, eline geçen blokları ölçülü kullanmıştır. Briyar dışındaki ağaçların pipo yapımındaki yeri için alternatif ağaçlar maddesine bakılabilir.

Ağızlıklar (stem) vulkanittendir; hazır çubuğun elde biçimlendirilmesiyle ya da dökme taslakların düzeltilmesiyle hazırlandığı belirtilir. Bilinen örnekler billiard ailesinden Liverpool gibi klasik biçimlerdedir; ustanın bu kalıpları kendi orantı anlayışıyla yorumladığı söylenir. İnceleme yazılarında delik eksenlerinin düzgünlüğü ve hazne içinin kaplamasız bırakılması öne çıkarılan noktalar arasındadır.

Bugün

Üretim, ustanın aletlerini bırakmasıyla birlikte fiilen sona ermiştir. Geriye kalan örnekler sınırlı sayıdadır ve çoğunlukla koleksiyoncular arasında elden ele geçer; bu yüzden Jobert adı, hacimli bir marka olmaktan çok belirli bir işçiliğin izi olarak anılır. Sapta okunan JOBERT damgası ile çoğu örnekte ona eşlik eden "SOUTH AFRICA" ibaresi, bir pipoyu bu atölyeye bağlamanın en güvenilir yoludur. Jobert, Afrika kıtasındaki pipo yapımının briyar dışı ağaçlarla nasıl kendi yolunu kurabildiğini gösteren örneklerden sayılır.