Jobey

Jobey, yirminci yüzyıl boyunca ağırlıklı olarak Kuzey Amerika pazarına çalışmış, sahibi ve üreticisi defalarca değişmiş bir pipo markasıdır. Adı bugün en çok iki şeyle anılır: sapla ağızlığı birleştiren vidalı "Jobey Link" düzeneği ve yetmişli yıllarda Danimarka'da yaptırılan serbest biçimli hattı. Erken tarihini toparlı bir kurumsal arşiv değil, birbirinden kopuk tescil kayıtları ve dönem yayınları taşıdığı için markanın geçmişinin birçok noktası hâlâ tartışmalıdır.

Köken tartışması

Pipo literatüründe markanın 1920 dolaylarında İngiltere'de doğup sonradan ABD'ye geçtiği yıllarca tekrarlandı. Bu anlatının dayandığı bir belge bugüne kadar gösterilememiştir ve doğrulanmamış bir aktarım olarak kalmaktadır. Belgeye bağlanabilen en erken iz ise ABD'dedir: Brooklyn'de yaşayan Louis ve Ulysse N. Jobey, 9 Kasım 1914'te bir pipo tasarımı için başvurmuş, tasarım 23 Şubat 1915'te USD46998 numarasıyla tescillenmiştir. Aynı soyadı, yirmili yılların bir şirket rehberinde New Jersey'de kurulu başka bir pipo şirketinin yönetiminde de görünür; anlatıldığına göre Louis Jobey bu arada, 1918'de iflas etmiştir. Eldeki bu dağınık kayıtlar adın başından beri Amerikan olabileceğini düşündürse de kesin bir sonuca varmaya yetmez; konu, tescil kayıtlarının tarihlendirmede nasıl okunduğu tartışmasının tipik bir örneğidir.

El değiştiren bir ad

Aktarıldığına göre 1941 tarihli bir sektör dergisinde Norwalk Pipe Corporation'ın hem Jobey hem Shellmoor pipolarını yaptığı belirtilir; haberde şirketin başındaki isim Louis Jobey'dir. İzleyen kırk yıl boyunca marka birçok kez el değiştirmiş, kimi zaman üretenle satan da ayrışmıştır. Kayıtlarda geçen adlar arasında New York'ta George Yale Pipes & Tobacco ile Norwalk Pipe Co., Brooklyn'de Arlington Briar Pipes Corp., 1969'da Hollco International ve yetmişli yıllarda Jersey City'deki Weber Pipe Co. bulunur; aynı yıllarda dağıtımın önemli bölümü Tinder Box zinciri üzerinden yürümüştür. Markanın pazarı da hep dar kaldı: Kuzey Amerika ile İngiltere dışına çıkmadı, kıta Avrupası'nda karşılık bulmadı. Üretim ağırlıklı olarak klasik şekillerde ve seri imalat ölçeğinde sürdü; camiada Jobey, koleksiyon parçasından çok gündelik kullanıma ayrılan sağlam bir pipo olarak anılır.

Jobey Link

Markanın en tanınır teknik ayrıntısı, sapla ağızlığı birleştiren ara parçadır. Brooklynli Peter V. Genna'nın 25 Şubat 1969'da başvurduğu ve 3 Kasım 1970'te verilen patent, Wally Frank, Ltd. adına tescil edilmiştir. Düzenekte sapın yuvasına dişli bir bağlantı parçası vidalanır; ağızlık, bu parçanın pürüzsüz ucuna sürtünmeyle oturur. Amaç, doğrudan sapa vidalanan tırnaklarda (tenon) görülen diş aşınmasını ve nem sızmasını azaltmaktır. "Jobey Link" damgası bu nedenle tarihlendirmede işe yarar: düzeneği taşıyan pipolar 1969 sonrasına aittir. Damgalarda çoğunlukla el yazısı "Jobey" adının altında bir seri adı ve çoğu örnekte üç haneli bir şekil numarası okunur; restore edilmiş pipolarda karşılaşılan seri adları arasında Shellmoor, Stromboli, Asti ve Sterling sayılabilir.

Jobey Dansk ve sonraki dönem

Marka Weber'in elindeyken, Danimarkalı Karl Erik Ottendahl atölyesinde yapılan serbest biçimli (freehand) pipolar Jobey Dansk adıyla sunuldu. Ottendahl aynı yıllarda Wally Frank için de üretim yapıyordu; bu hat, funda kökünün (briyar) damarını öne çıkaran Danimarka üslubunu Amerikan pazarına taşıyan yollardan biri oldu. Bu hattın sonunu getiren gelişme, anlatıldığına göre Ottendahl'ın 1987'de ABD'ye ihracatı durdurmasıdır. İkincil kaynaklar Jobey adının bu tarihte Saint-Claude merkezli Butz-Choquin tesisine geçtiğini yazar; birincil bir belgeyle desteklenmediği için bu aktarım ihtiyatla karşılanmalıdır. Üretimin bir süre durduğu, 2002'de ise markanın Missouri'nin St. Louis şehrindeki F&K Cigar Co. eliyle yeniden piyasaya sunulduğu bildirilir. Kayıtlara göre ad bugün de aynı şirkete bağlıdır.