M. Linkman & Co.

M. Linkman & Co., 1898'den 1950'lerin başına kadar Chicago'da pipo üreten ve Amerikan seri üretiminin en çok konuşulan buluşlarından birini, yani fabrikada önceden alıştırılmış pipoyu piyasaya taşıyan şirkettir. Şirketin kendi adı bugün pek anılmaz; buna karşılık 1930'larda çıkardığı Dr. Grabow markası, kurucu firma tarihe karıştıktan sonra da varlığını sürdürmüştür.

Chicago'da bir pipo fabrikası

Kayıtlara göre şirketi, Orta Batı'da bir pipo toptancısının yanında çalışan Louis B. Linkman ile August Fisher, biriktirdikleri birkaç yüz dolarla kurdu; başlangıçta yalnızca birkaç kişinin çalıştığı küçük bir atölyeydi. Aynı işten gelen Anton Burger'in ortaklığa katılmasıyla kadro genişledi, işletme 1907'de şirketleşti ve Linkman başkanlığı üstlendi. Üretim on beş yıl içinde atölye ölçeğini aştı: 1922'de üç katlı betonarme bir fabrika binası yaptırıldı. Tezgâhlarda hem briyar hem de lüle taşı işleniyordu.

Şirket adındaki "M" harfinin karşılığı kesin değildir. Yaygın anlatı, harfin Linkman'ın annesi Mary Linkman'a işaret ettiği yönündedir; firmanın kendi tanıtım metinlerinde böyle bir açıklamaya rastlanmaz. Erken dönem markalarından biri Alco adını taşır.

Ön alıştırma fikri ve Dr. Grabow

Linkman'ın markasını rakiplerinden ayıran şey bir pipo biçimi ya da kaplama değil, satıştan önce uygulanan bir işlemdi. Amaç, yeni pipoyu alıştırma döneminde ortaya çıkan buruk tadın alıcıyı ürkütmesini önlemekti. Hazneyi kimyasalla işlemek gibi kestirme çözümler karşılık bulmayınca fabrikada gerçek tütünle içme yolu seçildi. 1930'ların başında kurulan düzenek, borulara takılan hazneleri dönüşümlü vakum ve basınçlı hava yardımıyla yavaşça tüttürüyor, işlem hazne birkaç kez doldurulup boşaltılana dek sürüyordu. Kullanılan tütünün dönemin ilanlarında Edgeworth adıyla anıldığı görülür.

Marka adı 1932'de tescile bağlandı, ilk önceden alıştırılmış pipolar 1933'te satışa çıktı; "Pre-Smoked" ibaresi ise 1937'den itibaren ilanların değişmez parçası oldu. Düzenek gazete sayfalarına konu olacak kadar ilgi çekti ve markanın ülke çapında tanınmasını hızlandırdı. Adın kaynağı için anlatılan hikâye, Linkman'ın Chicago'da tanıdığı bir hekimden, Dr. Paul E. Grabow'dan izin alarak adını kullandığı yönündedir; bu iznin yazılı bir sözleşmeye dayanmadığı söylenir.

Chicago'dan Sparta'ya

İkinci Dünya Savaşı yıllarında fabrika üretiminin büyük bölümü orduya ayrıldı ve sivil piyasada kıtlık başladı; Akdeniz'den briyar sevkiyatının kesilmesi Amerikan üreticilerini yerli ağaç aramaya itti. Savaş sonrasında kapasite artırıldıysa da şirket bu düzeni uzun süre koruyamadı. Linkman'ın 1952'de başkanlıktan çekildiği aktarılır; ertesi yıl şirketin işleri ve Dr. Grabow markası, Greensboro merkezli Henry Leonard & Thomas firmasına geçti. Üretim bir süre daha Chicago'da yürütüldükten sonra tezgâhlar firmanın Kuzey Karolina'daki Sparta tesisine taşındı. Kasaba 1943'ten beri pipo üretimine ev sahipliği yapıyordu; burada işlenen blokların kaynağı Dr. Grabow pipolarında kullanılan briyar maddesinde ele alınır.

Marka 1969'da Sparta tesisiyle birlikte US Tobacco'ya, 1992'de Lane Limited bünyesine geçti ve 2000'lerde bir kez daha el değiştirdi. Chicago dönemi böylece kapandı. M. Linkman & Co. adı üretimden çekildi; buna karşılık ortaya attığı ön alıştırma fikri, Amerikan pipo pazarında uzun yıllar yinelenen bir tanıtım kozu olarak kaldı.