Manhattan Briar Pipe Co.

Manhattan Briar Pipe Co., yirminci yüzyılın başında New York'ta faaliyet gösteren bir Amerikan pipo şirketidir. Küçük bir atölyenin büyümesiyle değil, tütün sanayisinin en tekelci olduğu yıllarda alınmış bir yatırım kararıyla ortaya çıkmıştır: kayıtlara göre 1902'de, Brunswick Briar Pipe Company'nin sahipleriyle varılan bir anlaşmanın ardından, dönemin dev tütün şirketi American Tobacco Company tarafından bir New York şirketi olarak kurulmuştur. Kuruluşa dair sermaye ve adres ayrıntıları yalnızca ikincil derlemelerde geçtiği için burada tekrarlanmamıştır.

Tröstün pipo kolu

Manhattan Briar'ı anlamak için arkasındaki şirketi bilmek gerekir. American Tobacco Company, 1890'da James B. Duke önderliğinde bir dizi tütün firmasının birleşmesiyle doğmuş, pazarın büyük bölümünü elinde tuttuğu için kamuoyunda kısaca "Tütün Tröstü" diye anılmıştı. Sigara ve tütün üretiminin yanına pipo imalatını da eklemek, bu genişleme mantığının doğal bir uzantısıydı.

Devralma tek adımda olmadı. Hisselerin çoğunluğu daha ilk yılda tröstün eline geçse de eski ortaklar bir süre kayda değer bir azınlık payını korudu; anlatılana göre 1906'da bu payların da satın alınmasıyla şirket bütünüyle tröstün pipo kolu durumuna geldi. Ne var ki bu düzen beş yıl bile sürmedi: 1911'de Yüksek Mahkeme'nin American Tobacco Company'yi dağıtan kararıyla tröst parçalanınca Manhattan Briar ayrı bir işletme olarak yoluna devam etti. Büyük sermayenin pipo üretimine girdiği bu evre, American Smoking Pipe Co. örneğinde de izlenebilen bir Amerikan eğilimidir.

Ürünler ve damgalar

Şirketin asıl işi seri üretim briyar pipoydu. 1913'te başkanlık koltuğunda, daha önce American Tobacco'nun pipo bölümünü yöneten John Glossinger oturuyordu; onun döneminde kaliteli briyara odaklanan kapsamlı bir tanıtım kampanyası yürütüldü. Buna karşılık koleksiyonda Manhattan damgası taşıyan lüle taşı pipolara da rastlanır. Bu örneklerin Avrupalı ustalarca yapılıp Amerika'da yeniden damgalanmış olması ihtimali, yalnızca biçim ve işçilik değerlendirmesine dayanır; belgeyle kanıtlanmış değildir. İki malzemeyi yan yana sunmak, dönemin Amerikan piyasasında olağan bir tercihti.

Fabrikalar ve patentler

İmalat 1905'te New Jersey'de yürümeye başladı: şirket Jersey City'de on yıllık bir kira sözleşmesiyle yerleşti, pipoların işlendiği fabrikayı ise Marion'da kurdu. Sözleşme dolunca 1915'ten itibaren yazıhane ile fabrika Brooklyn'de tek çatı altında toplandı. Brooklyn dönemini W. C. Bastian adlı bir yöneticinin yönlendirdiği aktarılır; aynı kişiye 1910'da, Peterson markasının P-Lip ağızlığını andıran bölmeli bir ağızlık için patent verildiği söylenirse de söz konusu patentin hangisi olduğu ikincil kaynaklarda bile belirsiz bırakılmıştır.

Belgeyle izlenebilen tek patent John Gianninoto'nunkidir. Brooklyn'de yaşayan bu mucit, tükürük hokkalarının etrafı kirletmeden boşaltılmasını sağlayan bir taşıma düzeneği için 11 Aralık 1917'de patent almıştır; belge şirkete değil doğrudan mucide kayıtlıdır, Gianninoto'nun Manhattan Briar çalışanı olduğu bilgisi ise ikincil derlemelere dayanır.

Son yıllar

Şirket, yerel ticaret rehberlerinde 1921'e kadar görünmeye devam etti. Ertesi yıl S. M. Frank & Co. tarafından satın alınarak bu firmaya katıldığı kabul edilir; devrin ayrıntıları birincil belgelerle değil, sonraki derlemelerle aktarılmıştır. Marka adı zamanla kullanımdan kalktığından Manhattan damgalı pipolar bugün yalnızca koleksiyonculuk alanında karşımıza çıkar.