Moretti
Moretti, İtalya'nın Marche bölgesindeki Recanati kasabasında 1968'de Igino Moretti tarafından kurulan el yapımı pipo atölyesidir. Kurucunun damadı Marco Biagini kırk yılı aşkın süredir üretimin başındadır; bugün ona oğlu Luca da eşlik eder. Briyarın yanı sıra zeytin ağacı ve morta ile çalışması, bir de ağızlığa kakılan küçük briyar nokta markanın en belirgin özellikleridir.
Recanati'de pipo geleneği
Adriyatik'e yakın bu küçük Marche kasabasında pipo yapımının 1850'lere uzandığı kabul edilir. Yirminci yüzyılın başında kasabanın yerleşik atölyesi Hully Briars'tı. Üreticinin kendi tarihçesine göre işletme kırk kadar işçiyle çalışıyor, ürettiği pipoların yarısını başka firmalar adına yapıyor, kalan yarısını ise sahipleri Beppe ile Sonia'nın adlarının ilk hecelerinden türetilen BEP-SON markasıyla satıyordu. Igino Moretti ile eşi atölyeye, çalışan sayısının elliye yaklaştığı en kalabalık dönemde girmiş; Igino zamanla buranın başlıca pipo ustası olmuştu.
Hully Briars'ın kapanması Moretti'yi meslek değiştirmenin eşiğine getirdi: girdiği demir yolu sınavını kazanmıştı ve makinistlik somut bir geçim yolu sunuyordu. Zanaatta kalmayı seçen usta, 1968'de kendi markası Moretti Recanati'yi kurdu. Atölyenin kapanış yılı için kaynaklarda 1950 verilir; üreticinin kendi tarihçesinde yıl belirtilmez.
Marco Biagini dönemi
Igino Moretti'nin kızıyla evlenen Marco Biagini, anlatıldığına göre eski bir jandarma (carabiniere) olup 1980'lerin başında kayınpederinin yanında pipo yapmaya başladı, atölyeyi zamanla tümüyle devraldı. Markanın ilk yıllarında geçim büyük ölçüde başka firmalar için yapılan fason üretime dayanıyordu; Biagini bu işi kademeli olarak azalttı, üretimi kendi markası altında topladı ve dağıtımı aracısız yürütmeye yöneldi. Marka adı 2000'lerin ortasında sadeleşerek yalnızca "Moretti" biçiminde kullanılmaya başlandı.
Atölyenin çalışma biçimi de bu ölçeğe uygundur: kütük torna aparatına bağlanmaz, hazne ve duman kanalı ağaç elde tutularak delinir. Yavaş ilerleyen ve yüksek el hassasiyeti isteyen bu yöntem, hem üreticinin hem de marka üzerine yazanların altını çizdiği bir ayrıntıdır.
Malzemeler ve seriler
Moretti pipoları en az on yıl doğal olarak kurutulmuş İtalyan funda kökünden (briyar) yapılır; kaynaklarda kullanılan kütüklerin Calabria kökenli olduğu belirtilir. Atölye ayrıca zeytin ağacıyla ve morta (bataklık meşesi) ile de çalışır; morta işleyebilen az sayıdaki atölyeden biri sayılır. Üretici, bitişlerde hiçbir kimyasal madde kullanmadığını, rengin tümüyle doğal bırakıldığını belirtir.
Katalog, yüzey işlemine ve damar kalitesine göre basamaklanır: rustik ve kumlamalı (sandblast) pipolar, boy numarasına göre ayrılan düz gruplar, bunların üstünde Collection ve Emblem, en üstte ise ustanın kendi adını taşıyan Marco Biagini serisi. Zeytin ağacı ve morta gövdeler ayrı başlıklarda toplanır; 9 mm filtreli modeller ve ters kalabaş (reverse calabash) örnekleri de bulunur. En üst seri her yıl yalnızca sınırlı sayıda pipoyla temsil edilir.
Tanıma ipuçları
Ağızlığın yan yüzüne kakılmış küçük briyar nokta markanın alametifarikası sayılır. Damgada uzun süre marka adının altında "Recanati" ibaresi yer almış, bu satır 2000'lerin ortasından sonraki pipolarda kullanılmamıştır; koleksiyoncular bunu kaba bir tarihlendirme ipucu olarak değerlendirir. Atölyenin bilinen bir başka tercihi, hazne iç yüzeyinin fazla zımparalanmadan bırakılmasıdır; aktarıldığına göre amaç karbon tabakasının daha çabuk oturmasıdır. Biagini'nin briyardaki kum kabarcıklarını (sandpit) macunla doldurmama, kusuru ağır olan kütüğü ise baştan eleme tutumu da sık anılır. Bütün bu yönleriyle Moretti, seri üretim yapan büyük İtalyan firmalarından çok artisan pipo geleneğine yakın konumlanır.